.. namo tassa bhagavato arahato samm±sambuddhassa.. khuddakanik±ye dhammapadap±¼i 1. yamakavaggo 1. manopubbaªgam± dhamm±, manoseµµh± manomay±. manas± ce paduµµhena, bh±sati v± karoti v±. tato na½ dukkhamanveti, cakka½va vahato pada½.. 2. manopubbaªgam± dhamm±, manoseµµh± manomay±. manas± ce pasannena, bh±sati v± karoti v±. tato na½ sukhamanveti, ch±y±va anap±yin² {anup±yin² (ka0)}.. 3. akkocchi ma½ avadhi ma½, ajini {ajin² (?)} ma½ ah±si me. ye ca ta½ upanayhanti, vera½ tesa½ na sammati.. 4. akkocchi ma½ avadhi ma½, ajini ma½ ah±si me. ye ca ta½ nupanayhanti, vera½ tes³pasammati.. 5. na hi verena ver±ni, sammant²dha kud±cana½. averena ca sammanti, esa dhammo sanantano.. 6. pare ca na vij±nanti, mayamettha yam±mase. ye ca tattha vij±nanti, tato sammanti medhag±.. 7. subh±nupassi½ viharanta½, indriyesu asa½vuta½. bhojanamhi c±mattaññu½, kus²ta½ h²nav²riya½. ta½ ve pasahati m±ro, v±to rukkha½va dubbala½.. 8. asubh±nupassi½ viharanta½, indriyesu susa½vuta½. bhojanamhi ca mattaññu½, saddha½ ±raddhav²riya½. ta½ ve nappasahati m±ro, v±to sela½va pabbata½.. 9. anikkas±vo k±s±va½, yo vattha½ paridahissati. apeto damasaccena, na so k±s±vamarahati.. 10. yo ca vantakas±vassa, s²lesu susam±hito. upeto damasaccena, sa ve k±s±vamarahati.. 11. as±re s±ramatino, s±re c±s±radassino. te s±ra½ n±dhigacchanti, micch±saªkappagocar±.. 12. s±rañca s±rato ñatv±, as±rañca as±rato. te s±ra½ adhigacchanti, samm±saªkappagocar±.. 13. yath± ag±ra½ ducchanna½, vuµµh² samativijjhati. eva½ abh±vita½ citta½, r±go samativijjhati.. 14. yath± ag±ra½ suchanna½, vuµµh² na samativijjhati. eva½ subh±vita½ citta½, r±go na samativijjhati.. 15. idha socati pecca socati, p±pak±r² ubhayattha socati. so socati so vihaññati, disv± kammakiliµµhamattano.. 16. idha modati pecca modati, katapuñño ubhayattha modati. so modati so pamodati, disv± kammavisuddhimattano.. 17. idha tappati pecca tappati, p±pak±r² {p±pak±ri (?)} ubhayattha tappati. ``p±pa½ me kata''nti tappati, bhiyyo {bh²yo (s²0)} tappati duggati½ gato.. 18. idha nandati pecca nandati, katapuñño ubhayattha nandati. ``puñña½ me kata''nti nandati, bhiyyo nandati suggati½ gato.. 19. bahumpi ce sa½hita {sahita½ (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} bh±sam±no, na takkaro hoti naro pamatto. gopova g±vo gaºaya½ paresa½, na bh±gav± s±maññassa hoti.. 20. appampi ce sa½hita bh±sam±no, dhammassa hoti {hot² (s²0 p²0)} anudhammac±r². r±gañca dosañca pah±ya moha½, sammappaj±no suvimuttacitto. anup±diy±no idha v± hura½ v±, sa bh±gav± s±maññassa hoti.. yamakavaggo paµhamo niµµhito. 2. appam±davaggo 21. appam±do amatapada½ {amata½ pada½ (ka0)}, pam±do maccuno pada½. appamatt± na m²yanti, ye pamatt± yath± mat±.. 22. eva½ {eta½ (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} visesato ñatv±, appam±damhi paº¹it±. appam±de pamodanti, ariy±na½ gocare rat±.. 23. te jh±yino s±tatik±, nicca½ da¼haparakkam±. phusanti dh²r± nibb±na½, yogakkhema½ anuttara½.. 24. uµµh±navato sat²mato {satimato (s²0 sy±0 ka0)}, sucikammassa nisammak±rino. saññatassa dhammaj²vino, appamattassa {apamattassa (?)} yasobhiva¹¹hati.. 25. uµµh±nenappam±dena , sa½yamena damena ca. d²pa½ kayir±tha medh±v², ya½ ogho n±bhik²rati.. 26. pam±damanuyuñjanti, b±l± dummedhino jan±. appam±dañca medh±v², dhana½ seµµha½va rakkhati.. 27. m± pam±damanuyuñjetha, m± k±maratisanthava½ {sandhava½ (ka)}. appamatto hi jh±yanto, pappoti vipula½ sukha½.. 28. pam±da½ appam±dena, yad± nudati paº¹ito. paññ±p±s±dam±ruyha, asoko sokini½ paja½. pabbataµµhova bh³maµµhe {bhummaµµhe (s²0 sy±0)}, dh²ro b±le avekkhati.. 29. appamatto pamattesu, suttesu bahuj±garo. abalassa½va s²ghasso, hitv± y±ti sumedhaso.. 30. appam±dena maghav±, dev±na½ seµµhata½ gato. appam±da½ pasa½santi, pam±do garahito sad±.. 31. appam±darato bhikkhu, pam±de bhayadassi v±. sa½yojana½ aºu½ th³la½, ¹aha½ agg²va gacchati.. 32. appam±darato bhikkhu, pam±de bhayadassi v±. abhabbo parih±n±ya, nibb±nasseva santike.. appam±davaggo dutiyo niµµhito. 3. cittavaggo 33. phandana½ capala½ citta½, d³rakkha½ {durakkha½ (sabbattha)} dunniv±raya½. uju½ karoti medh±v², usuk±rova tejana½.. 34. v±rijova thale khitto, okamokataubbhato. pariphandatida½ citta½, m±radheyya½ pah±tave.. 35. dunniggahassa lahuno, yatthak±manip±tino. cittassa damatho s±dhu, citta½ danta½ sukh±vaha½.. 36. sududdasa½ sunipuºa½, yatthak±manip±tina½. citta½ rakkhetha medh±v², citta½ gutta½ sukh±vaha½.. 37. d³raªgama½ ekacara½ {ekac±ra½ (ka0)}, asar²ra½ guh±saya½. ye citta½ sa½yamessanti, mokkhanti m±rabandhan±.. 38. anavaµµhitacittassa, saddhamma½ avij±nato. pariplavapas±dassa, paññ± na parip³rati.. 39. anavassutacittassa, ananv±hatacetaso. puññap±papah²nassa, natthi j±garato bhaya½.. 40. kumbh³pama½ k±yamima½ viditv±, nagar³pama½ cittamida½ µhapetv±. yodhetha m±ra½ paññ±vudhena, jitañca rakkhe anivesano siy±.. 41. acira½ vataya½ k±yo, pathavi½ adhisessati. chuddho apetaviññ±ºo, nirattha½va kaliªgara½.. 42. diso disa½ ya½ ta½ kayir±, ver² v± pana verina½. micch±paºihita½ citta½, p±piyo {p±piya½ (?)} na½ tato kare.. 43. na ta½ m±t± pit± kayir±, aññe v±pi ca ñ±tak±. samm±paºihita½ citta½, seyyaso na½ tato kare.. cittavaggo tatiyo niµµhito. 4. pupphavaggo 44. ko ima½ {koma½ (ka0)} pathavi½ vicessati {vijessati (s²0 sy±0 p²0)}, yamalokañca ima½ sadevaka½. ko dhammapada½ sudesita½, kusalo pupphamiva pacessati {pupphamivappacessati (ka0)}.. 45. sekho pathavi½ vicessati, yamalokañca ima½ sadevaka½. sekho dhammapada½ sudesita½, kusalo pupphamiva pacessati.. 46. pheº³pama½ k±yamima½ viditv±, mar²cidhamma½ abhisambudh±no. chetv±na m±rassa papupphak±ni {sapupphak±ni (µ²k±)}, adassana½ maccur±jassa gacche.. 47. pupph±ni heva pacinanta½, by±sattamanasa½ {by±sattam±nasa½ (ka0)} nara½. sutta½ g±ma½ mahoghova, maccu ±d±ya gacchati.. 48. pupph±ni heva pacinanta½, by±sattamanasa½ nara½. atittaññeva k±mesu, antako kurute vasa½.. 49. yath±pi bhamaro puppha½, vaººagandhamaheµhaya½ {vaººagandhamapoµhaya½ (ka0)}. paleti rasam±d±ya, eva½ g±me mun² care.. 50. na paresa½ vilom±ni, na paresa½ kat±kata½. attanova avekkheyya, kat±ni akat±ni ca.. 51. yath±pi rucira½ puppha½, vaººavanta½ agandhaka½. eva½ subh±sit± v±c±, aphal± hoti akubbato.. 52. yath±pi rucira½ puppha½, vaººavanta½ sugandhaka½ {sagandhaka½ (s²0 sy±0 ka½0 p²0)}. eva½ subh±sit± v±c±, saphal± hoti kubbato {sakubbato (s²0 p²0), pakubbato (s²0 aµµha0), sukubbato (sy±0 ka½0)}.. 53. yath±pi pupphar±simh±, kayir± m±l±guºe bah³. eva½ j±tena maccena, kattabba½ kusala½ bahu½.. 54. na pupphagandho paµiv±tameti, na candana½ tagaramallik± {tagaramallik± (s²0 sy±0 ka½0 p²0)}. satañca gandho paµiv±tameti, sabb± dis± sappuriso pav±yati.. 55. candana½ tagara½ v±pi, uppala½ atha vassik². etesa½ gandhaj±t±na½, s²lagandho anuttaro.. 56. appamatto aya½ gandho, yv±ya½ tagaracandana½ {y±ya½ tagaracandan² (s²0 sy±0 ka½0 p²0)}. yo ca s²lavata½ gandho, v±ti devesu uttamo.. 57. tesa½ sampannas²l±na½, appam±davih±rina½. sammadaññ± vimutt±na½, m±ro magga½ na vindati.. 58. yath± saªk±raµh±nasmi½ {saªk±radh±nasmi½ (s²0 sy±0 ka½0 p²0)}, ujjhitasmi½ mah±pathe. paduma½ tattha j±yetha, sucigandha½ manorama½.. 59. eva½ saªk±rabh³tesu, andhabh³te {andh²bh³te (ka0)} puthujjane. atirocati paññ±ya, samm±sambuddhas±vako.. pupphavaggo catuttho niµµhito. 5. b±lavaggo 60. d²gh± j±garato ratti, d²gha½ santassa yojana½. d²gho b±l±na½ sa½s±ro, saddhamma½ avij±nata½.. 61. carañce n±dhigaccheyya, seyya½ sadisamattano. ekacariya½ {ekacariya½ (ka0)} da¼ha½ kayir±, natthi b±le sah±yat±.. 62. putt± matthi dhanammatthi {puttamatthi dhanamatthi (ka0)}, iti b±lo vihaññati. att± hi {att±pi (?)} attano natthi, kuto putt± kuto dhana½.. 63. yo b±lo maññati b±lya½, paº¹ito v±pi tena so. b±lo ca paº¹itam±n², sa ve ``b±lo''ti vuccati.. 64. y±vaj²vampi ce b±lo, paº¹ita½ payirup±sati. na so dhamma½ vij±n±ti, dabb² s³parasa½ yath±.. 65. muhuttamapi ce viññ³, paº¹ita½ payirup±sati. khippa½ dhamma½ vij±n±ti, jivh± s³parasa½ yath±.. 66. caranti b±l± dummedh±, amitteneva attan±. karont± p±paka½ kamma½, ya½ hoti kaµukapphala½.. 67. na ta½ kamma½ kata½ s±dhu, ya½ katv± anutappati. yassa assumukho roda½, vip±ka½ paµisevati.. 68. tañca kamma½ kata½ s±dhu, ya½ katv± n±nutappati. yassa pat²to sumano, vip±ka½ paµisevati.. 69. madhuv± {madhu½ v± (d²0 ni0 µ²k± 1)} maññati b±lo, y±va p±pa½ na paccati. yad± ca paccati p±pa½, b±lo {atha b±lo (s²0 sy±0) atha (?)} dukkha½ nigacchati.. 70. m±se m±se kusaggena, b±lo bhuñjeyya bhojana½. na so saªkh±tadhamm±na½ {saªkhatadhamm±na½ (s²0 p²0 ka0)}, kala½ agghati so¼asi½.. 71. na hi p±pa½ kata½ kamma½, sajju kh²ra½va muccati. ¹ahanta½ b±lamanveti, bhasmacchannova {bhasm±channova (s²0 p²0 ka0)} p±vako.. 72. y±vadeva anatth±ya, ñatta½ {ñ±ta½ (?)} b±lassa j±yati. hanti b±lassa sukka½sa½, muddhamassa vip±taya½.. 73. asanta½ bh±vanamiccheyya {asanta½ bh±vamiccheyya (sy±0), asantabh±vanamiccheyya (ka0)}, purekkh±rañca bhikkhusu. ±v±sesu ca issariya½, p³j± parakulesu ca.. 74. mameva kata maññantu, gih²pabbajit± ubho. mamev±tivas± assu, kicc±kiccesu kismici. iti b±lassa saªkappo, icch± m±no ca va¹¹hati.. 75. aññ± hi l±bh³panis±, aññ± nibb±nag±min². evameta½ abhiññ±ya, bhikkhu buddhassa s±vako. sakk±ra½ n±bhinandeyya, vivekamanubr³haye.. b±lavaggo pañcamo niµµhito. 6. paº¹itavaggo 76. nidh²na½va pavatt±ra½, ya½ passe vajjadassina½. niggayhav±di½ medh±vi½, t±disa½ paº¹ita½ bhaje. t±disa½ bhajam±nassa, seyyo hoti na p±piyo.. 77. ovadeyy±nus±seyya, asabbh± ca niv±raye. satañhi so piyo hoti, asata½ hoti appiyo.. 78. na bhaje p±pake mitte, na bhaje puris±dhame. bhajetha mitte kaly±ºe, bhajetha purisuttame.. 79. dhammap²ti sukha½ seti, vippasannena cetas±. ariyappavedite dhamme, sad± ramati paº¹ito.. 80. udakañhi nayanti nettik±, usuk±r± namayanti {damayanti (ka0)} tejana½. d±ru½ namayanti tacchak±, att±na½ damayanti paº¹it±.. 81. selo yath± ekaghano {ekagghano (ka0)}, v±tena na sam²rati. eva½ nind±pasa½s±su, na samiñjanti paº¹it±.. 82. yath±pi rahado gambh²ro, vippasanno an±vilo. eva½ dhamm±ni sutv±na, vippas²danti paº¹it±.. 83. sabbattha ve sappuris± cajanti, na k±mak±m± lapayanti santo. sukhena phuµµh± atha v± dukhena, na ucc±vaca½ {nocc±vaca½ (s²0 aµµha0)} paº¹it± dassayanti.. 84. na attahetu na parassa hetu, na puttamicche na dhana½ na raµµha½. na iccheyya {nayicche (p²0), nicche (?)} adhammena samiddhimattano, sa s²lav± paññav± dhammiko siy±.. 85. appak± te manussesu, ye jan± p±rag±mino. ath±ya½ itar± paj±, t²ramev±nudh±vati.. 86. ye ca kho sammadakkh±te, dhamme dhamm±nuvattino. te jan± p±ramessanti, maccudheyya½ suduttara½.. 87. kaºha½ dhamma½ vippah±ya, sukka½ bh±vetha paº¹ito. ok± anokam±gamma, viveke yattha d³rama½.. 88. tatr±bhiratimiccheyya, hitv± k±me akiñcano. pariyodapeyya {pariyod±peyya (?)} att±na½, cittaklesehi paº¹ito.. 89. yesa½ sambodhiyaªgesu, samm± citta½ subh±vita½. ±d±napaµinissagge, anup±d±ya ye rat±. kh²º±sav± jutimanto, te loke parinibbut±.. paº¹itavaggo chaµµho niµµhito. 7. arahantavaggo 90. gataddhino visokassa, vippamuttassa sabbadhi. sabbaganthappah²nassa, pari¼±ho na vijjati.. 91. uyyuñjanti sat²manto, na nikete ramanti te. ha½s±va pallala½ hitv±, okamoka½ jahanti te.. 92. yesa½ sannicayo natthi, ye pariññ±tabhojan±. suññato animitto ca, vimokkho yesa½ gocaro. ±k±se va sakunt±na½ {sakuº±na½ (ka0)}, gati tesa½ durannay±.. 93. yass±sav± parikkh²º±, ±h±re ca anissito. suññato animitto ca, vimokkho yassa gocaro. ±k±se va sakunt±na½, pada½ tassa durannaya½.. 94. yassindriy±ni samathaªgat±ni {samatha½ gat±ni (s²0 p²0)}, ass± yath± s±rathin± sudant±. pah²nam±nassa an±savassa, dev±pi tassa pihayanti t±dino.. 95. pathavisamo no virujjhati, indakhilupamo {indakh²l³pamo (s²0 sy±0 ka0)} t±di subbato. rahadova apetakaddamo, sa½s±r± na bhavanti t±dino.. 96. santa½ tassa mana½ hoti, sant± v±c± ca kamma ca. sammadaññ± vimuttassa, upasantassa t±dino.. 97. assaddho akataññ³ ca, sandhicchedo ca yo naro. hat±vak±so vant±so, sa ve uttamaporiso.. 98. g±me v± yadi v±raññe, ninne v± yadi v± thale. yattha arahanto viharanti, ta½ bh³mir±maºeyyaka½.. 99. ramaº²y±ni araññ±ni, yattha na ramat² jano. v²tar±g± ramissanti, na te k±magavesino.. arahantavaggo sattamo niµµhito. 8. sahassavaggo 100. sahassamapi ce v±c±, anatthapadasa½hit±. eka½ atthapada½ seyyo, ya½ sutv± upasammati.. 101. sahassamapi ce g±th±, anatthapadasa½hit±. eka½ g±th±pada½ seyyo, ya½ sutv± upasammati.. 102. yo ca g±th± sata½ bh±se, anatthapadasa½hit± {anatthapadasañhita½ (ka0) visesana½ heta½ g±th±tipadassa}. eka½ dhammapada½ seyyo, ya½ sutv± upasammati.. 103. yo sahassa½ sahassena, saªg±me m±nuse jine. ekañca jeyyamatt±na½ {att±na½ (s²0 p²0)}, sa ve saªg±majuttamo.. 104. att± have jita½ seyyo, y± c±ya½ itar± paj±. attadantassa posassa, nicca½ saññatac±rino.. 105. neva devo na gandhabbo, na m±ro saha brahmun±. jita½ apajita½ kayir±, tath±r³passa jantuno.. 106. m±se m±se sahassena, yo yajetha sata½ sama½. ekañca bh±vitatt±na½, muhuttamapi p³jaye. s±yeva p³jan± seyyo, yañce vassasata½ huta½.. 107. yo ca vassasata½ jantu, aggi½ paricare vane. ekañca bh±vitatt±na½, muhuttamapi p³jaye. s±yeva p³jan± seyyo, yañce vassasata½ huta½.. 108. ya½ kiñci yiµµha½ va huta½ va {yiµµhañca hutañca (ka0)} loke, sa½vacchara½ yajetha puññapekkho. sabbampi ta½ na catubh±gameti, abhiv±dan± ujjugatesu seyyo.. 109. abhiv±danas²lissa, nicca½ vu¹¹h±pac±yino {vaddh±pac±yino (s²0 p²0)}. catt±ro dhamm± va¹¹hanti, ±yu vaººo sukha½ bala½.. 110. yo ca vassasata½ j²ve, duss²lo asam±hito. ek±ha½ j²vita½ seyyo, s²lavantassa jh±yino.. 111. yo ca vassasata½ j²ve, duppañño asam±hito. ek±ha½ j²vita½ seyyo, paññavantassa jh±yino.. 112. yo ca vassasata½ j²ve, kus²to h²nav²riyo. ek±ha½ j²vita½ seyyo, v²riyam±rabhato da¼ha½.. 113. yo ca vassasata½ j²ve, apassa½ udayabbaya½. ek±ha½ j²vita½ seyyo, passato udayabbaya½.. 114. yo ca vassasata½ j²ve, apassa½ amata½ pada½. ek±ha½ j²vita½ seyyo, passato amata½ pada½.. 115. yo ca vassasata½ j²ve, apassa½ dhammamuttama½. ek±ha½ j²vita½ seyyo, passato dhammamuttama½.. sahassavaggo aµµhamo niµµhito. 9. p±pavaggo 116. abhittharetha kaly±ºe, p±p± citta½ niv±raye. dandhañhi karoto puñña½, p±pasmi½ ramat² mano.. 117. p±pañce puriso kayir±, na na½ {na ta½ (s²0 p²0)} kayir± punappuna½. na tamhi chanda½ kayir±tha, dukkho p±passa uccayo.. 118. puññañce puriso kayir±, kayir± na½ {kayir±theta½ (s²0 sy±0), kayir±thena½ (p²0)} punappuna½. tamhi chanda½ kayir±tha, sukho puññassa uccayo.. 119. p±popi passati bhadra½, y±va p±pa½ na paccati. yad± ca paccati p±pa½, atha p±po p±p±ni {atha p±p±ni (?)} passati.. 120. bhadropi passati p±pa½, y±va bhadra½ na paccati. yad± ca paccati bhadra½, atha bhadro bhadr±ni {atha bhadr±ni (?)} passati.. 121. m±vamaññetha {m±ppamaññetha (s²0 sy±0 p²0)} p±passa, na manta½ {na ma½ ta½ (s²0 p²0), na matta½ (sy±0)} ±gamissati. udabindunip±tena, udakumbhopi p³rati. b±lo p³rati {p³rati b±lo (s²0 ka0), ±p³rati b±lo (sy±0)} p±passa, thoka½ thokampi {thoka thokampi (s²0 p²0)} ±cina½.. 122. m±vamaññetha puññassa, na manta½ ±gamissati. udabindunip±tena, udakumbhopi p³rati. dh²ro p³rati puññassa, thoka½ thokampi ±cina½.. 123. v±ºijova bhaya½ magga½, appasattho mahaddhano. visa½ j²vituk±mova, p±p±ni parivajjaye.. 124. p±ºimhi ce vaºo n±ssa, hareyya p±ºin± visa½. n±bbaºa½ visamanveti, natthi p±pa½ akubbato.. 125. yo appaduµµhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaªgaºassa. tameva b±la½ pacceti p±pa½, sukhumo rajo paµiv±ta½va khitto.. 126. gabbhameke uppajjanti, niraya½ p±pakammino. sagga½ sugatino yanti, parinibbanti an±sav±.. 127. na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbat±na½ vivara½ pavissa {pavisa½ (sy±0)}. na vijjat² {na vijjati (ka0 s²0 p²0 ka0)} so jagatippadeso, yatthaµµhito {yatraµµhito (sy±0)} mucceyya p±pakamm±.. 128. na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbat±na½ vivara½ pavissa. na vijjat² so jagatippadeso, yatthaµµhita½ {yatraµµhita½ (sy±0)} nappasaheyya maccu.. p±pavaggo navamo niµµhito. 10. daº¹avaggo 129. sabbe tasanti daº¹assa, sabbe bh±yanti maccuno. att±na½ upama½ katv±, na haneyya na gh±taye.. 130. sabbe tasanti daº¹assa, sabbesa½ j²vita½ piya½. att±na½ upama½ katv±, na haneyya na gh±taye.. 131. sukhak±m±ni bh³t±ni, yo daº¹ena vihi½sati. attano sukhames±no, pecca so na labhate sukha½.. 132. sukhak±m±ni bh³t±ni, yo daº¹ena na hi½sati. attano sukhames±no, pecca so labhate sukha½.. 133. m±voca pharusa½ kañci, vutt± paµivadeyyu ta½ {paµivadeyyu½ ta½ (ka0)}. dukkh± hi s±rambhakath±, paµidaº¹± phuseyyu ta½ {phuseyyu½ ta½ (ka0)}.. 134. sace neresi att±na½, ka½so upahato yath±. esa pattosi nibb±na½, s±rambho te na vijjati.. 135. yath± daº¹ena gop±lo, g±vo p±jeti gocara½. eva½ jar± ca maccu ca, ±yu½ p±jenti p±ºina½.. 136. atha p±p±ni kamm±ni, kara½ b±lo na bujjhati. sehi kammehi dummedho, aggida¹¹hova tappati.. 137. yo daº¹ena adaº¹esu, appaduµµhesu dussati. dasannamaññatara½ µh±na½, khippameva nigacchati.. 138. vedana½ pharusa½ j±ni½, sar²rassa ca bhedana½ {sar²rassa pabhedana½ (sy±0)}. garuka½ v±pi ±b±dha½, cittakkhepañca {cittakkhepa½ va (s²0 sy±0 p²0)} p±puºe.. 139. r±jato v± upasagga½ {upassagga½ (s²0 p²0)}, abbhakkh±nañca {abbhakkh±na½ va (s²0 p²0)} d±ruºa½. parikkhayañca {parikkhaya½ va (s²0 sy±0 p²0)} ñ±t²na½, bhog±nañca {bhog±na½ va (s²0 sy±0 p²0)} pabhaªgura½ {pabhaªguna½ (ka0)}.. 140. atha v±ssa ag±r±ni, aggi ¹ahati {¹ayhati (ka0)} p±vako. k±yassa bhed± duppañño, niraya½ sopapajjati {so upapajjati (s²0 sy±0)}.. 141. na naggacariy± na jaµ± na paªk±, n±n±sak± thaº¹ilas±yik± v±. rajojalla½ ukkuµikappadh±na½, sodhenti macca½ avitiººakaªkha½.. 142. alaªkato cepi sama½ careyya, santo danto niyato brahmac±r². sabbesu bh³tesu nidh±ya daº¹a½, so br±hmaºo so samaºo sa bhikkhu.. 143. hir²nisedho puriso, koci lokasmi vijjati. yo nidda½ {ninda½ (s²0 p²0) sa½0 ni0 1.18} apabodheti {apabodhati (s²0 sy±0 p²0)}, asso bhadro kas±miva.. 144. asso yath± bhadro kas±niviµµho, ±t±pino sa½vegino bhav±tha. saddh±ya s²lena ca v²riyena ca, sam±dhin± dhammavinicchayena ca. sampannavijj±caraº± patissat±, jahissatha {pahassatha (s²0 sy±0 p²0)} dukkhamida½ anappaka½.. 145. udakañhi nayanti nettik±, usuk±r± namayanti tejana½. d±ru½ namayanti tacchak±, att±na½ damayanti subbat±.. daº¹avaggo dasamo niµµhito. 11. jar±vaggo 146. ko nu h±so {kinnu h±so (ka0)} kim±nando, nicca½ pajjalite sati. andhak±rena onaddh±, pad²pa½ na gavesatha.. 147. passa cittakata½ bimba½, aruk±ya½ samussita½. ±tura½ bahusaªkappa½, yassa natthi dhuva½ µhiti.. 148. parijiººamida½ r³pa½, rogan²¼a½ {rogani¹¹ha½ (s²0 p²0), roganiddha½ (sy±0)} pabhaªgura½. bhijjati p³tisandeho, maraºantañhi j²vita½.. 149. y±nim±ni apatth±ni {y±nim±ni apatth±ni (s²0 sy±0 p²0), y±nim±ni'paviddh±ni (?)}, al±b³neva {al±p³neva (s²0 sy±0 p²0)} s±rade. k±potak±ni aµµh²ni, t±ni disv±na k± rati.. 150. aµµh²na½ nagara½ kata½, ma½salohitalepana½. yattha jar± ca maccu ca, m±no makkho ca ohito.. 151. j²ranti ve r±jarath± sucitt±, atho sar²rampi jara½ upeti. satañca dhammo na jara½ upeti, santo have sabbhi pavedayanti.. 152. appassut±ya½ puriso, balibaddhova {balivaddova (s²0 sy±0 p²0)} j²rati. ma½s±ni tassa va¹¹hanti, paññ± tassa na va¹¹hati.. 153. anekaj±tisa½s±ra½ , sandh±vissa½ anibbisa½. gahak±ra½ {gahak±raka½ (s²0 sy±0 p²0)} gavesanto, dukkh± j±ti punappuna½.. 154. gahak±raka diµµhosi, puna geha½ na k±hasi. sabb± te ph±suk± bhagg±, gahak³µa½ visaªkhata½. visaªkh±ragata½ citta½, taºh±na½ khayamajjhag±.. 155. acaritv± brahmacariya½, aladdh± yobbane dhana½. jiººakoñc±va jh±yanti, kh²ºamaccheva pallale.. 156. acaritv± brahmacariya½, aladdh± yobbane dhana½. senti c±p±tikh²º±va, pur±º±ni anutthuna½.. jar±vaggo ek±dasamo niµµhito. 12. attavaggo 157. att±nañce piya½ jaññ±, rakkheyya na½ surakkhita½. tiººa½ aññatara½ y±ma½, paµijaggeyya paº¹ito.. 158. att±nameva paµhama½, patir³pe nivesaye. athaññamanus±seyya, na kilisseyya paº¹ito.. 159. att±na½ ce tath± kayir±, yath±ññamanus±sati. sudanto vata dametha, att± hi kira duddamo.. 160. att± hi attano n±tho, ko hi n±tho paro siy±. attan± hi sudantena, n±tha½ labhati dullabha½.. 161. attan± hi kata½ p±pa½, attaja½ attasambhava½. abhimatthati {abhimantati (s²0 p²0)} dummedha½, vajira½ vasmamaya½ {vajira½va'mhamaya½ (sy±0 ka0)} maºi½.. 162. yassa accantaduss²lya½, m±luv± s±lamivotthata½. karoti so tathatt±na½, yath± na½ icchat² diso.. 163. sukar±ni as±dh³ni, attano ahit±ni ca. ya½ ve hitañca s±dhuñca, ta½ ve paramadukkara½.. 164. yo s±sana½ arahata½, ariy±na½ dhammaj²vina½. paµikkosati dummedho, diµµhi½ niss±ya p±pika½. phal±ni kaµµhakasseva, attagh±t±ya {attaghaññ±ya (s²0 sy±0 p²0)} phallati.. 165. attan± hi {attan±va (s²0 sy±0 p²0)} kata½ p±pa½, attan± sa½kilissati. attan± akata½ p±pa½, attan±va visujjhati. suddh² asuddhi paccatta½, n±ñño añña½ {n±ññamañño(s²0)} visodhaye.. 166. attadattha½ paratthena, bahun±pi na h±paye. attadatthamabhiññ±ya, sadatthapasuto siy±.. attavaggo dv±dasamo niµµhito. 13. lokavaggo 167. h²na½ dhamma½ na seveyya, pam±dena na sa½vase. micch±diµµhi½ na seveyya, na siy± lokava¹¹hano.. 168. uttiµµhe nappamajjeyya, dhamma½ sucarita½ care. dhammac±r² sukha½ seti, asmi½ loke paramhi ca.. 169. dhamma½ care sucarita½, na na½ duccarita½ care. dhammac±r² sukha½ seti, asmi½ loke paramhi ca.. 170. yath± pubbu¼aka½ {pubbu¼aka½ (s²0 p²0)} passe, yath± passe mar²cika½. eva½ loka½ avekkhanta½, maccur±j± na passati.. 171. etha passathima½ loka½, citta½ r±jarath³pama½. yattha b±l± vis²danti, natthi saªgo vij±nata½.. 172. yo ca pubbe pamajjitv±, pacch± so nappamajjati. soma½ loka½ pabh±seti, abbh± muttova candim±.. 173. yassa p±pa½ kata½ kamma½, kusalena pidh²yati {pit²yati (s²0 sy±0 p²0)}. soma½ loka½ pabh±seti, abbh± muttova candim±.. 174. andhabh³to {andh²bh³to (ka0)} aya½ loko, tanukettha vipassati. sakuºo j±lamuttova, appo sagg±ya gacchati.. 175. ha½s±diccapathe yanti, ±k±se yanti iddhiy±. n²yanti dh²r± lokamh±, jetv± m±ra½ sav±hini½ {sav±hana½ (sy±0 ka0)}.. 176. eka½ dhamma½ at²tassa, mus±v±dissa jantuno. vitiººaparalokassa, natthi p±pa½ ak±riya½.. 177. na ve kadariy± devaloka½ vajanti, b±l± have nappasa½santi d±na½. dh²ro ca d±na½ anumodam±no, teneva so hoti sukh² parattha.. 178. pathaby± ekarajjena, saggassa gamanena v±. sabbalok±dhipaccena, sot±pattiphala½ vara½.. lokavaggo terasamo niµµhito. 14. buddhavaggo 179. yassa jita½ n±vaj²yati, jita½ yassa {jitamassa (s²0 sy±0 p²0), jita½ massa (ka0)} no y±ti koci loke. ta½ buddhamanantagocara½, apada½ kena padena nessatha.. 180. yassa j±lin² visattik±, taºh± natthi kuhiñci netave. ta½ buddhamanantagocara½, apada½ kena padena nessatha.. 181. ye jh±napasut± dh²r±, nekkhamm³pasame rat±. dev±pi tesa½ pihayanti, sambuddh±na½ sat²mata½.. 182. kiccho manussapaµil±bho, kiccha½ macc±na j²vita½. kiccha½ saddhammassavana½, kiccho buddh±namupp±do.. 183. sabbap±passa akaraºa½, kusalassa upasampad± {kusalass³pasampad± (sy±0)}. sacittapariyodapana½ {sacittapariyod±pana½ (?)}, eta½ buddh±na s±sana½.. 184. khant² parama½ tapo titikkh±, nibb±na½ {nibb±ºa½ (ka0 s²0 p²0)} parama½ vadanti buddh±. na hi pabbajito par³pagh±t², na {aya½ nak±ro s²0 sy±0 p²0 p±tthakesu na dissati} samaºo hoti para½ viheµhayanto.. 185. an³pav±do an³pagh±to {anupav±do anupagh±to (sy±0 ka0)}, p±timokkhe ca sa½varo. mattaññut± ca bhattasmi½, pantañca sayan±sana½. adhicitte ca ±yogo, eta½ buddh±na s±sana½.. 186. na kah±paºavassena, titti k±mesu vijjati. appass±d± dukh± k±m±, iti viññ±ya paº¹ito.. 187. api dibbesu k±mesu, rati½ so n±dhigacchati. taºhakkhayarato hoti, samm±sambuddhas±vako.. 188. bahu½ ve saraºa½ yanti, pabbat±ni van±ni ca. ±r±marukkhacety±ni, manuss± bhayatajjit±.. 189. neta½ kho saraºa½ khema½, neta½ saraºamuttama½. neta½ saraºam±gamma, sabbadukkh± pamuccati.. 190. yo ca buddhañca dhammañca, saªghañca saraºa½ gato. catt±ri ariyasacc±ni, sammappaññ±ya passati.. 191. dukkha½ dukkhasamupp±da½, dukkhassa ca atikkama½. ariya½ caµµhaªgika½ magga½, dukkh³pasamag±mina½.. 192. eta½ kho saraºa½ khema½, eta½ saraºamuttama½. eta½ saraºam±gamma, sabbadukkh± pamuccati.. 193. dullabho puris±jañño, na so sabbattha j±yati. yattha so j±yati dh²ro, ta½ kula½ sukhamedhati.. 194. sukho buddh±namupp±do, sukh± saddhammadesan±. sukh± saªghassa s±magg², samagg±na½ tapo sukho.. 195. p³j±rahe p³jayato, buddhe yadi va s±vake. papañcasamatikkante, tiººasokapariddave.. 196. te t±dise p³jayato, nibbute akutobhaye. na sakk± puñña½ saªkh±tu½, imettamapi kenaci.. buddhavaggo cuddasamo niµµhito. 15. sukhavaggo 197. susukha½ vata j²v±ma, verinesu averino. verinesu manussesu, vihar±ma averino.. 198. susukha½ vata j²v±ma, ±turesu an±tur±. ±turesu manussesu, vihar±ma an±tur±.. 199. susukha½ vata j²v±ma, ussukesu anussuk±. ussukesu manassesu, vihar±ma anussuk±.. 200. susukha½ vata j²v±ma, yesa½ no natthi kiñcana½. p²tibhakkh± bhaviss±ma, dev± ±bhassar± yath±.. 201. jaya½ vera½ pasavati, dukkha½ seti par±jito. upasanto sukha½ seti, hitv± jayapar±jaya½.. 202. natthi r±gasamo aggi, natthi dosasamo kali. natthi khandhasam± {khandh±dis± (s²0 sy±0 p²0 r³pasiddhiy± sameti)} dukkh±, natthi santipara½ sukha½.. 203. jighacch±param± rog±, saªkh±raparam± {saªk±r± param± (bah³su)} dukh±. eta½ ñatv± yath±bh³ta½, nibb±na½ parama½ sukha½.. 204. ±rogyaparam± l±bh±, santuµµhiparama½ dhana½. viss±saparam± ñ±ti {viss±saparamo ñ±ti (ka0 s²0), viss±saparam± ñ±t² (s²0 aµµha0), viss±s± param± ñ±ti (ka0)}, nibb±na½ parama½ {nibb±ºaparama½ (ka0 s²0)} sukha½.. 205. pavivekarasa½ pitv± {p²tv± (s²0 sy±0 ka½0 p²0)}, rasa½ upasamassa ca. niddaro hoti nipp±po, dhammap²tirasa½ piva½.. 206. s±hu dassanamariy±na½, sanniv±so sad± sukho. adassanena b±l±na½, niccameva sukh² siy±.. 207. b±lasaªgatac±r² {b±lasaªgatic±r² (ka0)} hi, d²ghamaddh±na socati. dukkho b±lehi sa½v±so, amitteneva sabbad±. dh²ro ca sukhasa½v±so, ñ±t²na½va sam±gamo.. 208. tasm± hi -- dh²rañca paññañca bahussutañca, dhorayhas²la½ vatavantamariya½. ta½ t±disa½ sappurisa½ sumedha½, bhajetha nakkhattapatha½va candim± {tasm± hi dh²ra½ paññañca, bahussutañca dhorayha½. s²la½ dhutavatamariya½, ta½ t±disa½ sappurisa½. sumedha½ bhajetha nakkhattapatha½va candim±. (ka0)}.. sukhavaggo pannarasamo niµµhito. 16. piyavaggo 209. ayoge yuñjamatt±na½, yogasmiñca ayojaya½. attha½ hitv± piyagg±h², pihetatt±nuyogina½.. 210. m± piyehi sam±gañchi, appiyehi kud±cana½. piy±na½ adassana½ dukkha½, appiy±nañca dassana½.. 211. tasm± piya½ na kayir±tha, piy±p±yo hi p±pako. ganth± tesa½ na vijjanti, yesa½ natthi piy±ppiya½.. 212. piyato j±yat² soko, piyato j±yat² {j±yate (ka0)} bhaya½. piyato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya½.. 213. pemato j±yat² soko, pemato j±yat² bhaya½. pemato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya½.. 214. ratiy± j±yat² soko, ratiy± j±yat² bhaya½. ratiy± vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya½.. 215. k±mato j±yat² soko, k±mato j±yat² bhaya½. k±mato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya½.. 216. taºh±ya j±yat² {j±yate (ka0)} soko, taºh±ya j±yat² bhaya½. taºh±ya vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya½.. 217. s²ladassanasampanna½ , dhammaµµha½ saccavedina½. attano kamma kubb±na½, ta½ jano kurute piya½.. 218. chandaj±to anakkh±te, manas± ca phuµo siy±. k±mesu ca appaµibaddhacitto {appaµibandhacitto (ka0)}, uddha½sototi vuccati.. 219. cirappav±si½ purisa½, d³rato sotthim±gata½. ñ±timitt± suhajj± ca, abhinandanti ±gata½.. 220. tatheva katapuññampi, asm± lok± para½ gata½. puññ±ni paµigaºhanti, piya½ ñ±t²va ±gata½.. piyavaggo so¼asamo niµµhito. 17. kodhavaggo 221. kodha½ jahe vippajaheyya m±na½, sa½yojana½ sabbamatikkameyya. ta½ n±mar³pasmimasajjam±na½, akiñcana½ n±nupatanti dukkh±.. 222. yo ve uppatita½ kodha½, ratha½ bhanta½va v±raye {dh±raye (s²0 sy±0 p²0)}. tamaha½ s±rathi½ br³mi, rasmigg±ho itaro jano.. 223. akkodhena jine kodha½, as±dhu½ s±dhun± jine. jine kadariya½ d±nena, saccen±likav±dina½.. 224. sacca½ bhaºe na kujjheyya, dajj± appampi {dajj±'ppasmimpi (s²0 p²0), dajj± appasmi (sy±0 ka0)} y±cito. etehi t²hi µh±nehi, gacche dev±na santike.. 225. ahi½sak± ye munayo {ahi½sak±y± munayo (ka0)}, nicca½ k±yena sa½vut±. te yanti accuta½ µh±na½, yattha gantv± na socare.. 226. sad± j±garam±n±na½, ahoratt±nusikkhina½. nibb±na½ adhimutt±na½, attha½ gacchanti ±sav±.. 227. por±ºameta½ atula, neta½ ajjatan±miva. nindanti tuºhim±s²na½, nindanti bahubh±ºina½. mitabh±ºimpi nindanti, natthi loke anindito.. 228. na c±hu na ca bhavissati, na cetarahi vijjati. ekanta½ nindito poso, ekanta½ v± pasa½sito.. 229. ya½ ce viññ³ pasa½santi, anuvicca suve suve. acchiddavutti½ {acchinnavutti½ (ka0)} medh±vi½, paññ±s²lasam±hita½.. 230. nikkha½ {nekkha½ (s²0 sy±0 p²0)} jambonadasseva, ko ta½ ninditumarahati. dev±pi na½ pasa½santi, brahmun±pi pasa½sito.. 231. k±yappakopa½ rakkheyya, k±yena sa½vuto siy±. k±yaduccarita½ hitv±, k±yena sucarita½ care.. 232. vac²pakopa½ rakkheyya, v±c±ya sa½vuto siy±. vac²duccarita½ hitv±, v±c±ya sucarita½ care.. 233. manopakopa½ rakkheyya, manas± sa½vuto siy±. manoduccarita½ hitv±, manas± sucarita½ care.. 234. k±yena sa½vut± dh²r±, atho v±c±ya sa½vut±. manas± sa½vut± dh²r±, te ve suparisa½vut±.. kodhavaggo sattarasamo niµµhito. 18. malavaggo 235. paº¹upal±sova d±nisi, yamapuris±pi ca te {ta½ (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} upaµµhit±. uyyogamukhe ca tiµµhasi, p±theyyampi ca te na vijjati.. 236. so karohi d²pamattano, khippa½ v±yama paº¹ito bhava. niddhantamalo anaªgaºo, dibba½ ariyabh³mi½ upehisi {dibba½ ariyabh³mimehisi (s²0 sy±0 p²0), dibbamariyabh³mi½ upehisi (?)}.. 237. upan²tavayo ca d±nisi, sampay±tosi yamassa santike. v±so {v±sopi ca (bah³su)} te natthi antar±, p±theyyampi ca te na vijjati.. 238. so karohi d²pamattano, khippa½ v±yama paº¹ito bhava. niddhantamalo anaªgaºo, na puna½ j±tijara½ {na puna j±tijara½ (s²0 sy±0), na puna j±tijjara½ (ka0)} upehisi.. 239. anupubbena medh±v², thoka½ thoka½ khaºe khaºe. kamm±ro rajatasseva, niddhame malamattano.. 240. ayas±va mala½ samuµµhita½ {samuµµh±ya (ka0)}, tatuµµh±ya {taduµµh±ya (s²0 sy±0 p²0)} tameva kh±dati. eva½ atidhonac±rina½, s±ni kamm±ni {sakakamm±ni (s²0 p²0)} nayanti duggati½.. 241. asajjh±yamal± mant±, anuµµh±namal± ghar±. mala½ vaººassa kosajja½, pam±do rakkhato mala½.. 242. malitthiy± duccarita½, macchera½ dadato mala½. mal± ve p±pak± dhamm±, asmi½ loke paramhi ca.. 243. tato mal± malatara½, avijj± parama½ mala½. eta½ mala½ pahantv±na, nimmal± hotha bhikkhavo.. 244. suj²va½ ahirikena, k±kas³rena dha½sin±. pakkhandin± pagabbhena, sa½kiliµµhena j²vita½.. 245. hir²mat± ca dujj²va½, nicca½ sucigavesin±. al²nen±ppagabbhena, suddh±j²vena passat±.. 246. yo p±ºamatip±teti, mus±v±dañca bh±sati. loke adinnam±diyati, parad±rañca gacchati.. 247. sur±merayap±nañca, yo naro anuyuñjati. idhevameso lokasmi½, m³la½ khaºati attano.. 248. eva½ bho purisa j±n±hi, p±padhamm± asaññat±. m± ta½ lobho adhammo ca, cira½ dukkh±ya randhayu½.. 249. dad±ti ve yath±saddha½, yath±pas±dana½ {yattha pas±dana½ (katthaci)} jano. tattha yo maªku bhavati {tattha ce ma½ku yo hoti (s²0), tattha yo maªkuto hoti (sy±0)}, paresa½ p±nabhojane. na so div± v± ratti½ v±, sam±dhimadhigacchati.. 250. yassa ceta½ samucchinna½, m³laghacca½ {m³laghaccha½ (ka0)} sam³hata½. sa ve div± v± ratti½ v±, sam±dhimadhigacchati.. 251. natthi r±gasamo aggi, natthi dosasamo gaho. natthi mohasama½ j±la½, natthi taºh±sam± nad².. 252. sudassa½ vajjamaññesa½, attano pana duddasa½. paresa½ hi so vajj±ni, opun±ti {ophun±ti (ka0)} yath± bhusa½. attano pana ch±deti, kali½va kitav± saµho.. 253. paravajj±nupassissa , nicca½ ujjh±nasaññino. ±sav± tassa va¹¹hanti, ±r± so ±savakkhay±.. 254. ±k±seva pada½ natthi, samaºo natthi b±hire. papañc±bhirat± paj±, nippapañc± tath±gat±.. 255. ±k±seva pada½ natthi, samaºo natthi b±hire. saªkh±r± sassat± natthi, natthi buddh±namiñjita½.. malavaggo aµµh±rasamo niµµhito. 19. dhammaµµhavaggo 256. na tena hoti dhammaµµho, yenattha½ s±has± {sahas± (s²0 sy±0 ka0)} naye. yo ca attha½ anatthañca, ubho niccheyya paº¹ito.. 257. as±hasena dhammena, samena nayat² pare. dhammassa gutto medh±v², ``dhammaµµho''ti pavuccati.. 258. na tena paº¹ito hoti, y±vat± bahu bh±sati. khem² aver² abhayo, ``paº¹ito''ti pavuccati.. 259. na t±vat± dhammadharo, y±vat± bahu bh±sati. yo ca appampi sutv±na, dhamma½ k±yena passati. sa ve dhammadharo hoti, yo dhamma½ nappamajjati.. 260. na tena thero so hoti {thero hoti (s²0 sy±0)}, yenassa palita½ siro. paripakko vayo tassa, ``moghajiººo''ti vuccati.. 261. yamhi saccañca dhammo ca, ahi½s± sa½yamo damo. sa ve vantamalo dh²ro, ``thero'' iti {so theroti (sy±0 ka0)} pavuccati.. 262. na v±kkaraºamattena, vaººapokkharat±ya v±. s±dhur³po naro hoti, issuk² macchar² saµho.. 263. yassa ceta½ samucchinna½, m³laghacca½ sam³hata½. sa vantadoso medh±v², ``s±dhur³po''ti vuccati.. 264. na muº¹akena samaºo, abbato alika½ bhaºa½. icch±lobhasam±panno, samaºo ki½ bhavissati.. 265. yo ca sameti p±p±ni, aºu½ th³l±ni sabbaso. samitatt± hi p±p±na½, ``samaºo''ti pavuccati.. 266. na tena bhikkhu so hoti, y±vat± bhikkhate pare. vissa½ dhamma½ sam±d±ya, bhikkhu hoti na t±vat±.. 267. yodha puññañca p±pañca, b±hetv± brahmacariyav± {brahmacariya½ (ka0)}. saªkh±ya loke carati, sa ve ``bhikkh³''ti vuccati.. 268. na monena mun² hoti, m³¼har³po aviddasu. yo ca tula½va paggayha, varam±d±ya paº¹ito.. 269. p±p±ni parivajjeti, sa mun² tena so muni. yo mun±ti ubho loke, ``muni'' tena pavuccati.. 270. na tena ariyo hoti, yena p±º±ni hi½sati. ahi½s± sabbap±º±na½, ``ariyo''ti pavuccati.. 271. na s²labbatamattena, b±husaccena v± pana. atha v± sam±dhil±bhena, vivittasayanena v±.. 272. phus±mi nekkhammasukha½, aputhujjanasevita½. bhikkhu viss±sam±p±di, appatto ±savakkhaya½.. dhammaµµhavaggo ek³nav²satimo niµµhito. 20. maggavaggo 273. magg±naµµhaªgiko seµµho, sacc±na½ caturo pad±. vir±go seµµho dhamm±na½, dvipad±nañca cakkhum±.. 274. eseva {esova (s²0 p²0)} maggo natthañño, dassanassa visuddhiy±. etañhi tumhe paµipajjatha, m±rasseta½ pamohana½.. 275. etañhi tumhe paµipann±, dukkhassanta½ karissatha. akkh±to vo {akkh±to ve (s²0 p²0)} may± maggo, aññ±ya sallakantana½ {sallasanthana½ (s²0 p²0), sallasatthana½ (sy±0)}.. 276. tumhehi kiccam±tappa½, akkh±t±ro tath±gat±. paµipann± pamokkhanti, jh±yino m±rabandhan±.. 277. ``sabbe saªkh±r± anicc±''ti, yad± paññ±ya passati. atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiy±.. 278. ``sabbe saªkh±r± dukkh±''ti, yad± paññ±ya passati. atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiy±.. 279. ``sabbe dhamm± anatt±''ti, yad± paññ±ya passati. atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiy±.. 280. uµµh±nak±lamhi anuµµhah±no, yuv± bal² ±lasiya½ upeto. sa½sannasaªkappamano {asampannasaªkappamano (ka0)} kus²to, paññ±ya magga½ alaso na vindati.. 281. v±c±nurakkh² manas± susa½vuto, k±yena ca n±kusala½ kayir± {akusala½ na kayir± (s²0 sy±0 ka½0 p²0)}. ete tayo kammapathe visodhaye, ±r±dhaye maggamisippavedita½.. 282. yog± ve j±yat² {j±yate (katthaci)} bh³ri, ayog± bh³risaªkhayo. eta½ dvedh±patha½ ñatv±, bhav±ya vibhav±ya ca. tath±tt±na½ niveseyya, yath± bh³ri pava¹¹hati.. 283. vana½ chindatha m± rukkha½, vanato j±yate bhaya½. chetv± vanañca vanathañca, nibban± hotha bhikkhavo.. 284. y±va hi vanatho na chijjati, aºumattopi narassa n±risu. paµibaddhamanova {paµibandhamanova (ka0)} t±va so, vaccho kh²rapakova {kh²rap±nova (p²0)} m±tari.. 285. ucchinda sinehamattano kumuda½ s±radika½va {p±ºin±}. santimaggameva br³haya, nibb±na½ sugatena desita½.. 286. idha vassa½ vasiss±mi, idha hemantagimhisu. iti b±lo vicinteti, antar±ya½ na bujjhati.. 287. ta½ puttapasusammatta½, by±sattamanasa½ nara½. sutta½ g±ma½ mahoghova, maccu ±d±ya gacchati.. 288. na santi putt± t±º±ya, na pit± n±pi bandhav±. antaken±dhipannassa, natthi ñ±t²su t±ºat±.. 289. etamatthavasa½ ñatv±, paº¹ito s²lasa½vuto. nibb±nagamana½ magga½, khippameva visodhaye.. maggavaggo v²satimo niµµhito. 21. pakiººakavaggo 290. matt±sukhaparicc±g± , passe ce vipula½ sukha½. caje matt±sukha½ dh²ro, sampassa½ vipula½ sukha½.. 291. paradukkh³padh±nena, attano {yo attano (sy±0 p²0 ka0)} sukhamicchati. verasa½saggasa½saµµho, ver± so na parimuccati.. 292. yañhi kicca½ apaviddha½ {tadapaviddha½ (s²0 sy±0)}, akicca½ pana kayirati. unna¼±na½ pamatt±na½, tesa½ va¹¹hanti ±sav±.. 293. yesañca susam±raddh±, nicca½ k±yagat± sati. akicca½ te na sevanti, kicce s±taccak±rino. sat±na½ sampaj±n±na½, attha½ gacchanti ±sav±.. 294. m±tara½ pitara½ hantv±, r±j±no dve ca khattiye. raµµha½ s±nucara½ hantv±, an²gho y±ti br±hmaºo.. 295. m±tara½ pitara½ hantv±, r±j±no dve ca sotthiye. veyagghapañcama½ hantv±, an²gho y±ti br±hmaºo.. 296. suppabuddha½ pabujjhanti, sad± gotamas±vak±. yesa½ div± ca ratto ca, nicca½ buddhagat± sati.. 297. suppabuddha½ pabujjhanti, sad± gotamas±vak±. yesa½ div± ca ratto ca, nicca½ dhammagat± sati.. 298. suppabuddha½ pabujjhanti, sad± gotamas±vak±. yesa½ div± ca ratto ca, nicca½ saªghagat± sati.. 299. suppabuddha½ pabujjhanti, sad± gotamas±vak±. yesa½ div± ca ratto ca, nicca½ k±yagat± sati.. 300. suppabuddha½ pabujjhanti, sad± gotamas±vak±. yesa½ div± ca ratto ca, ahi½s±ya rato mano.. 301. suppabuddha½ pabujjhanti, sad± gotamas±vak±. yesa½ div± ca ratto ca, bh±van±ya rato mano.. 302. duppabbajja½ durabhirama½, dur±v±s± ghar± dukh±. dukkhosam±nasa½v±so, dukkh±nupatitaddhag³. tasm± na caddhag³ siy±, na ca {tasm± na caddhag³ na ca (ka0)} dukkh±nupatito siy± {dukkh±nup±tito (?)}.. 303. saddho s²lena sampanno, yasobhogasamappito. ya½ ya½ padesa½ bhajati, tattha tattheva p³jito.. 304. d³re santo pak±senti, himavantova pabbato. asantettha na dissanti, ratti½ khitt± yath± sar±.. 305. ek±sana½ ekaseyya½, eko caramatandito. eko damayamatt±na½, vanante ramito siy±.. pakiººakavaggo ekav²satimo niµµhito. 22. nirayavaggo 306. abh³tav±d² niraya½ upeti, yo v±pi {yo c±pi (s²0 p²0 ka0)} katv± na karomi c±ha {na karom²ti c±ha (sy±0)}. ubhopi te pecca sam± bhavanti, nih²nakamm± manuj± parattha.. 307. k±s±vakaºµh± bahavo, p±padhamm± asaññat±. p±p± p±pehi kammehi, niraya½ te upapajjare.. 308. seyyo ayogu¼o bhutto, tatto aggisikh³pamo. yañce bhuñjeyya duss²lo, raµµhapiº¹amasaññato.. 309. catt±ri µh±n±ni naro pamatto, ±pajjati parad±r³pasev². apuññal±bha½ na nik±maseyya½, ninda½ tat²ya½ niraya½ catuttha½.. 310. apuññal±bho ca gat² ca p±pik±, bh²tassa bh²t±ya rat² ca thokik±. r±j± ca daº¹a½ garuka½ paºeti, tasm± naro parad±ra½ na seve.. 311. kuso yath± duggahito, hatthamev±nukantati. s±mañña½ duppar±maµµha½, niray±yupaka¹¹hati.. 312. ya½ kiñci sithila½ kamma½, sa½kiliµµhañca ya½ vata½. saªkassara½ brahmacariya½, na ta½ hoti mahapphala½.. 313. kayir± ce kayir±thena½ {kayir± na½ (ka0)}, da¼hamena½ parakkame. sithilo hi paribb±jo, bhiyyo ±kirate raja½.. 314. akata½ dukkaµa½ seyyo, pacch± tappati dukkaµa½. katañca sukata½ seyyo, ya½ katv± n±nutappati.. 315. nagara½ yath± paccanta½, gutta½ santarab±hira½. eva½ gopetha att±na½, khaºo vo {khaºo ve (s²0 p²0 ka0)} m± upaccag±. khaº±t²t± hi socanti, nirayamhi samappit±.. 316. alajjit±ye lajjanti, lajjit±ye na lajjare. micch±diµµhisam±d±n±, satt± gacchanti duggati½.. 317. abhaye bhayadassino, bhaye c±bhayadassino. micch±diµµhisam±d±n±, satt± gacchanti duggati½.. 318. avajje vajjamatino, vajje c±vajjadassino. micch±diµµhisam±d±n±, satt± gacchanti duggati½.. 319. vajjañca vajjato ñatv±, avajjañca avajjato. samm±diµµhisam±d±n±, satt± gacchanti suggati½.. nirayavaggo dv±v²satimo niµµhito. 23. n±gavaggo 320. aha½ n±gova saªg±me, c±pato patita½ sara½. ativ±kya½ titikkhissa½, duss²lo hi bahujjano.. 321. danta½ nayanti samiti½, danta½ r±j±bhir³hati. danto seµµho manussesu, yotiv±kya½ titikkhati.. 322. varamassatar± dant±, ±j±n²y± ca {±j±n²y±va (sy±0)} sindhav±. kuñjar± ca {kuñjar±va (sy±0)} mah±n±g±, attadanto tato vara½.. 323. na hi etehi y±nehi, gaccheyya agata½ disa½. yath±ttan± sudantena, danto dantena gacchati.. 324. dhanap±lo {dhanap±lako (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} n±ma kuñjaro, kaµukabhedano {kaµukappabhedano (s²0 sy±0 p²0)} dunniv±rayo. baddho kaba¼a½ na bhuñjati, sumarati {susarati (ka0)} n±gavanassa kuñjaro.. 325. middh² yad± hoti mahagghaso ca, nidd±yit± samparivattas±y². mah±var±hova niv±papuµµho, punappuna½ gabbhamupeti mando.. 326. ida½ pure cittamac±ri c±rika½, yenicchaka½ yatthak±ma½ yath±sukha½. tadajjaha½ niggahess±mi yoniso, hatthippabhinna½ viya aªkusaggaho.. 327. appam±darat± hotha, sacittamanurakkhatha. dugg± uddharathatt±na½, paªke sannova {sattova (s²0 p²0)} kuñjaro.. 328. sace labhetha nipaka½ sah±ya½, saddhi½ cara½ s±dhuvih±ridh²ra½. abhibhuyya sabb±ni parissay±ni, careyya tenattamano sat²m±.. 329. no ce labhetha nipaka½ sah±ya½, saddhi½ cara½ s±dhuvih±ridh²ra½. r±j±va raµµha½ vijita½ pah±ya, eko care m±taªgaraññeva n±go.. 330. ekassa carita½ seyyo, natthi b±le sah±yat±. eko care na ca p±p±ni kayir±, appossukko m±taªgaraññeva n±go.. 331. atthamhi j±tamhi sukh± sah±y±, tuµµh² sukh± y± itar²tarena. puñña½ sukha½ j²vitasaªkhayamhi, sabbassa dukkhassa sukha½ pah±na½.. 332. sukh± matteyyat± loke, atho petteyyat± sukh±. sukh± s±maññat± loke, atho brahmaññat± sukh±.. 333. sukha½ y±va jar± s²la½, sukh± saddh± patiµµhit±. sukho paññ±ya paµil±bho, p±p±na½ akaraºa½ sukha½.. n±gavaggo tev²satimo niµµhito. 24. taºh±vaggo 334. manujassa pamattac±rino, taºh± va¹¹hati m±luv± viya. so plavat² {plavati (s²0 p²0), palavet² (ka0), uplavati (?)} hur± hura½, phalamiccha½va vanasmi v±naro.. 335. ya½ es± sahate jamm², taºh± loke visattik±. sok± tassa pava¹¹hanti, abhivaµµha½va {abhiva¹¹ha½va (sy±0), abhivaµµa½va (p²0), abhivu¹¹ha½va (ka0)} b²raºa½.. 336. yo ceta½ sahate jammi½, taºha½ loke duraccaya½. sok± tamh± papatanti, udabinduva pokkhar±.. 337. ta½ vo vad±mi bhadda½ vo, y±vantettha sam±gat±. taºh±ya m³la½ khaºatha, us²ratthova b²raºa½. m± vo na¼a½va sotova, m±ro bhañji punappuna½.. 338. yath±pi m³le anupaddave da¼he, chinnopi rukkho punareva r³hati. evampi taºh±nusaye an³hate, nibbattat² dukkhamida½ punappuna½.. 339. yassa chatti½sati sot±, man±pasavan± bhus±. m±h± {v±h± (s²0 sy±0 p²0)} vahanti duddiµµhi½, saªkapp± r±ganissit±.. 340. savanti sabbadhi sot±, lat± uppajja {ubbhijja (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} tiµµhati. tañca disv± lata½ j±ta½, m³la½ paññ±ya chindatha.. 341. sarit±ni sinehit±ni ca, somanass±ni bhavanti jantuno. te s±tasit± sukhesino, te ve j±tijar³pag± nar±.. 342. tasiº±ya purakkhat± paj±, parisappanti sasova bandhito {b±dhito (bah³su)}. sa½yojanasaªgasattak±, dukkhamupenti punappuna½ cir±ya.. 343. tasiº±ya purakkhat± paj±, parisappanti sasova bandhito. tasm± tasiºa½ vinodaye, ±kaªkhanta {bhikkh³ ±kaªkh² (s²0), bhikkhu ±kaªkha½ (sy±0)} vir±gamattano.. 344. yo nibbanatho van±dhimutto, vanamutto vanameva dh±vati. ta½ puggalametha passatha, mutto bandhanameva dh±vati.. 345. na ta½ da¼ha½ bandhanam±hu dh²r±, yad±yasa½ d±rujapabbajañca {d±r³ja½ babbajañca (s²0 p²0)}. s±rattaratt± maºikuº¹alesu, puttesu d±resu ca y± apekkh±.. 346. eta½ da¼ha½ bandhanam±hu dh²r±, oh±rina½ sithila½ duppamuñca½. etampi chetv±na paribbajanti, anapekkhino k±masukha½ pah±ya.. 347. ye r±garatt±nupatanti sota½, saya½kata½ makkaµakova j±la½. etampi chetv±na vajanti dh²r±, anapekkhino sabbadukkha½ pah±ya.. 348. muñca pure muñca pacchato, majjhe muñca bhavassa p±rag³. sabbattha vimuttam±naso, na puna½ j±tijara½ upehisi.. 349. vitakkamathitassa jantuno, tibbar±gassa subh±nupassino. bhiyyo taºh± pava¹¹hati, esa kho da¼ha½ {esa g±¼ha½ (ka0)} karoti bandhana½.. 350. vitakk³pasame ca {vitakk³pasameva (ka0)} yo rato, asubha½ bh±vayate sad± sato. esa {eso (?)} kho byanti k±hiti, esa {eso (?)} checchati m±rabandhana½.. 351. niµµhaªgato asant±s², v²tataºho anaªgaºo. acchindi bhavasall±ni, antimoya½ samussayo.. 352. v²tataºho an±d±no, niruttipadakovido. akkhar±na½ sannip±ta½, jaññ± pubb±par±ni ca. sa ve ``antimas±r²ro, mah±pañño mah±puriso''ti vuccati.. 353. sabb±bhibh³ sabbavid³hamasmi, sabbesu dhammesu an³palitto. sabbañjaho taºhakkhaye vimutto, saya½ abhiññ±ya kamuddiseyya½.. 354. sabbad±na½ dhammad±na½ jin±ti, sabbarasa½ dhammaraso jin±ti. sabbarati½ dhammarati jin±ti, taºhakkhayo sabbadukkha½ jin±ti.. 355. hananti bhog± dummedha½, no ca p±ragavesino. bhogataºh±ya dummedho, hanti aññeva attana½.. 356. tiºados±ni khett±ni, r±gados± aya½ paj±. tasm± hi v²tar±gesu, dinna½ hoti mahapphala½.. 357. tiºados±ni khett±ni, dosados± aya½ paj±. tasm± hi v²tadosesu, dinna½ hoti mahapphala½.. 358. tiºados±ni khett±ni, mohados± aya½ paj±. tasm± hi v²tamohesu, dinna½ hoti mahapphala½.. 359. (tiºados±ni khett±ni, icch±dos± aya½ paj±. tasm± hi vigaticchesu, dinna½ hoti mahapphala½..) {( ) videsapotthakesu natthi, aµµhakath±yampi na dissati} tiºados±ni khett±ni, taºh±dos± aya½ paj±. tasm± hi v²tataºhesu, dinna½ hoti mahapphala½.. taºh±vaggo catuv²satimo niµµhito. 25. bhikkhuvaggo 360. cakkhun± sa½varo s±dhu, s±dhu sotena sa½varo. gh±nena sa½varo s±dhu, s±dhu jivh±ya sa½varo.. 361. k±yena sa½varo s±dhu, s±dhu v±c±ya sa½varo. manas± sa½varo s±dhu, s±dhu sabbattha sa½varo. sabbattha sa½vuto bhikkhu, sabbadukkh± pamuccati.. 362. hatthasa½yato p±dasa½yato, v±c±sa½yato sa½yatuttamo. ajjhattarato sam±hito, eko santusito tam±hu bhikkhu½.. 363. yo mukhasa½yato bhikkhu, mantabh±º² anuddhato. attha½ dhammañca d²peti, madhura½ tassa bh±sita½.. 364. dhamm±r±mo dhammarato, dhamma½ anuvicintaya½. dhamma½ anussara½ bhikkhu, saddhamm± na parih±yati.. 365. sal±bha½ n±timaññeyya, n±ññesa½ pihaya½ care. aññesa½ pihaya½ bhikkhu, sam±dhi½ n±dhigacchati.. 366. appal±bhopi ce bhikkhu, sal±bha½ n±timaññati. ta½ ve dev± pasa½santi, suddh±j²vi½ atandita½.. 367. sabbaso n±mar³pasmi½, yassa natthi mam±yita½. asat± ca na socati, sa ve ``bhikkh³''ti vuccati.. 368. mett±vih±r² yo bhikkhu, pasanno buddhas±sane. adhigacche pada½ santa½, saªkh±r³pasama½ sukha½.. 369. siñca bhikkhu ima½ n±va½, sitt± te lahumessati. chetv± r±gañca dosañca, tato nibb±namehisi.. 370. pañca chinde pañca jahe, pañca cuttari bh±vaye. pañca saªg±tigo bhikkhu, ``oghatiººo''ti vuccati.. 371. jh±ya bhikkhu {jh±ya tuva½ bhikkhu (?)} m± pam±do {m± ca pam±do (s²0 sy±0 p²0)}, m± te k±maguºe ramessu {bhamassu (s²0 p²0), bhavassu (sy±0), ramassu (ka0)} citta½. m± lohagu¼a½ gil² pamatto, m± kandi ``dukkhamida''nti ¹ayham±no.. 372. natthi jh±na½ apaññassa, paññ± natthi ajh±yato {ajjh±yino (ka0)}. yamhi jh±nañca paññ± ca, sa ve nibb±nasantike.. 373. suññ±g±ra½ paviµµhassa, santacittassa bhikkhuno. am±nus² rati hoti, samm± dhamma½ vipassato.. 374. yato yato sammasati, khandh±na½ udayabbaya½. labhat² {labhati (p²0), labhate (ka0)} p²tip±mojja½, amata½ ta½ vij±nata½.. 375. tatr±yam±di bhavati, idha paññassa bhikkhuno. indriyagutti santuµµhi, p±timokkhe ca sa½varo.. 376. mitte bhajassu kaly±ºe, suddh±j²ve atandite. paµisanth±ravutyassa {paµisandh±ravutyassa (ka0)}, ±c±rakusalo siy±. tato p±mojjabahulo, dukkhassanta½ karissati.. 377. vassik± viya pupph±ni, maddav±ni {majjav±ni (ka0 µ²k±) paccav±ni (ka0 aµµha0)} pamuñcati. eva½ r±gañca dosañca, vippamuñcetha bhikkhavo.. 378. santak±yo santav±co, santav± susam±hito {santamano susam±hito (sy±0 p²0), santamano sam±hito (ka0)}. vantalok±miso bhikkhu, ``upasanto''ti vuccati.. 379. attan± codayatt±na½, paµima½setha attan± {paµim±se attamattan± (s²0 p²0), paµima½se tamattan± (sy±0)}. so attagutto satim±, sukha½ bhikkhu vih±hisi.. 380. att± hi attano n±tho, (ko hi n±tho paro siy±) {( ) videsapotthakesu natthi} att± hi attano gati. tasm± sa½yamamatt±na½ {sa½yamaya'tt±na½ (s²0 p²0)}, assa½ bhadra½va v±ºijo.. 381. p±mojjabahulo bhikkhu, pasanno buddhas±sane. adhigacche pada½ santa½, saªkh±r³pasama½ sukha½.. 382. yo have daharo bhikkhu, yuñjati buddhas±sane. soma½ {so ima½ (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} loka½ pabh±seti, abbh± muttova candim±.. bhikkhuvaggo pañcav²satimo niµµhito. 26. br±hmaºavaggo 383. chinda sota½ parakkamma, k±me panuda br±hmaºa. saªkh±r±na½ khaya½ ñatv±, akataññ³si br±hmaºa.. 384. yad± dvayesu dhammesu, p±rag³ hoti br±hmaºo. athassa sabbe sa½yog±, attha½ gacchanti j±nato.. 385. yassa p±ra½ ap±ra½ v±, p±r±p±ra½ na vijjati. v²taddara½ visa½yutta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 386. jh±yi½ virajam±s²na½, katakiccaman±sava½. uttamatthamanuppatta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 387. div± tapati ±dicco, rattim±bh±ti candim±. sannaddho khattiyo tapati, jh±y² tapati br±hmaºo. atha sabbamahoratti½ {sabbamahoratta½ (?)}, buddho tapati tejas±.. 388. b±hitap±poti br±hmaºo, samacariy± samaºoti vuccati. pabb±jayamattano mala½, tasm± ``pabbajito''ti vuccati.. 389. na br±hmaºassa pahareyya, n±ssa muñcetha br±hmaºo. dh² {dhi (sy±0 by±karaºesu)} br±hmaºassa hant±ra½, tato dh² yassa {yo + assa = yassa} muñcati.. 390. na br±hmaºassetadakiñci seyyo, yad± nisedho manaso piyehi. yato yato hi½samano nivattati, tato tato sammatimeva dukkha½.. 391. yassa k±yena v±c±ya, manas± natthi dukkaµa½. sa½vuta½ t²hi µh±nehi, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 392. yamh± dhamma½ vij±neyya, samm±sambuddhadesita½. sakkacca½ ta½ namasseyya, aggihutta½va br±hmaºo.. 393. na jaµ±hi na gottena, na jacc± hoti br±hmaºo. yamhi saccañca dhammo ca, so suc² so ca br±hmaºo.. 394. ki½ te jaµ±hi dummedha, ki½ te ajinas±µiy±. abbhantara½ te gahana½, b±hira½ parimajjasi.. 395. pa½suk³ladhara½ jantu½, kisa½ dhamanisanthata½. eka½ vanasmi½ jh±yanta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 396. na c±ha½ br±hmaºa½ br³mi, yonija½ mattisambhava½. bhov±di n±ma so hoti, sace hoti sakiñcano. akiñcana½ an±d±na½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 397. sabbasa½yojana½ chetv±, yo ve na paritassati. saªg±tiga½ visa½yutta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 398. chetv± naddhi½ {nandhi½ (ka0 s²0), nandi½ (p²0)} varattañca, sand±na½ {sand±ma½ (s²0)} sahanukkama½. ukkhittapaligha½ buddha½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 399. akkosa½ vadhabandhañca, aduµµho yo titikkhati. khant²bala½ bal±n²ka½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 400. akkodhana½ vatavanta½, s²lavanta½ anussada½. danta½ antimas±r²ra½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 401. v±ri pokkharapatteva, ±raggeriva s±sapo. yo na limpati {lippati (s²0 p²0)} k±mesu, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 402. yo dukkhassa paj±n±ti, idheva khayamattano. pannabh±ra½ visa½yutta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 403. gambh²rapañña½ medh±vi½, magg±maggassa kovida½. uttamatthamanuppatta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 404. asa½saµµha½ gahaµµhehi, an±g±rehi c³bhaya½. anokas±rimappiccha½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 405. nidh±ya daº¹a½ bh³tesu, tasesu th±varesu ca. yo na hanti na gh±teti, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 406. aviruddha½ viruddhesu, attadaº¹esu nibbuta½. s±d±nesu an±d±na½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 407. yassa r±go ca doso ca, m±no makkho ca p±tito. s±saporiva ±ragg± {±ragge (ka0)}, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 408. akakkasa½ viññ±pani½, gira½ saccamud²raye. y±ya n±bhisaje kañci {kiñci (ka0)}, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 409. yodha d²gha½ va rassa½ v±, aºu½ th³la½ subh±subha½. loke adinna½ n±diyati {n±deti (ma0 ni0 2.459)}, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 410. ±s± yassa na vijjanti, asmi½ loke paramhi ca. nir±s±sa½ {nir±saya½ (s²0 sy±0 p²0), nir±saka½ (?)} visa½yutta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 411. yass±lay± na vijjanti, aññ±ya akatha½kath². amatogadhamanuppatta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 412. yodha puññañca p±pañca, ubho saªgamupaccag±. asoka½ viraja½ suddha½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 413. canda½va vimala½ suddha½, vippasannaman±vila½. nand²bhavaparikkh²ºa½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 414. yoma½ {yo ima½ (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} palipatha½ dugga½, sa½s±ra½ mohamaccag±. tiººo p±ragato {p±ragato (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} jh±y², anejo akatha½kath². anup±d±ya nibbuto, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 415. yodha k±me pahantv±na {pahatv±na (s²0 p²0)}, an±g±ro paribbaje. k±mabhavaparikkh²ºa½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½ {ida½ g±th±dvaya½ videsapotthakesu sakideva dassita½}.. 416. yodha taºha½ pahantv±na, an±g±ro paribbaje. taºh±bhavaparikkh²ºa½ , tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 417. hitv± m±nusaka½ yoga½, dibba½ yoga½ upaccag±. sabbayogavisa½yutta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 418. hitv± ratiñca aratiñca, s²tibh³ta½ nir³padhi½. sabbalok±bhibhu½ v²ra½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 419. cuti½ yo vedi satt±na½, upapattiñca sabbaso. asatta½ sugata½ buddha½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 420. yassa gati½ na j±nanti, dev± gandhabbam±nus±. kh²º±sava½ arahanta½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 421. yassa pure ca pacch± ca, majjhe ca natthi kiñcana½. akiñcana½ an±d±na½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 422. usabha½ pavara½ v²ra½, mahesi½ vijit±vina½. aneja½ nh±taka½ {nah±taka½ (s²0 sy±0 ka½ p²0)} buddha½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. 423. pubbeniv±sa½ yo vedi, sagg±p±yañca passati, atho j±tikkhaya½ patto, abhiññ±vosito muni. sabbavositavos±na½, tamaha½ br³mi br±hmaºa½.. br±hmaºavaggo chabb²satimo niµµhito. (ett±vat± sabbapaµhame yamakavagge cuddasa vatth³ni, appam±davagge nava, cittavagge nava, pupphavagge dv±dasa, b±lavagge pannarasa, paº¹itavagge ek±dasa, arahantavagge dasa, sahassavagge cuddasa, p±pavagge dv±dasa, daº¹avagge ek±dasa, jar±vagge nava, attavagge dasa, lokavagge ek±dasa, buddhavagge nava {aµµha (ka0)}, sukhavagge aµµha, piyavagge nava, kodhavagge aµµha, malavagge dv±dasa, dhammaµµhavagge dasa, maggavagge dv±dasa, pakiººakavagge nava, nirayavagge nava, n±gavagge aµµha, taºh±vagge dv±dasa, bhikkhuvagge dv±dasa, br±hmaºavagge catt±l²s±ti pañc±dhik±ni t²ºi vatthusat±ni. satev²sacatussat±, catusaccavibh±vin±. satattayañca vatth³na½, pañc±dhika½ samuµµhit±ti) {( ) etthantare p±µho videsapotthakesu natthi, aµµhakath±suyeva dissati}.. {dhammapadassa vaggassudd±na½ yamaka½ pam±da½ citta½, puppha½ b±lañca paº¹ita½. rahanta½ sahassa½ p±pa½, daº¹a½ jar± attaloka½.. buddha½ sukha½ piya½ kodha½, mala½ dhammaµµhamaggañca. pakiººaka½ niraya½ n±ga½, taºh± bhikkh³ ca br±hmaºo.. g±th±yudd±na½ yamake v²sag±th±yo, appam±dalokamhi ca. piye dv±dasag±th±yo, citte jarattek±dasa.. pupphab±lasahassamhi, buddha magga pakiººake. so¼asa paº¹ite kodhe, niraye n±ge catuddasa.. arahante dasagg±th±, p±pasukhamhi terasa. sattarasa daº¹adhammaµµhe, malamhi ekav²sati.. taºh±vagge sattabb²sa, tev²sa bhikkhuvaggamhi. br±hmaºe ekat±l²sa, catussat± satev²sa.. (ka0)} dhammapade vagg±namudd±na½ -- yamakappam±do citta½, puppha½ b±lena paº¹ito. arahanto sahassañca, p±pa½ daº¹ena te dasa.. jar± att± ca loko ca, buddho sukha½ piyena ca. kodho malañca dhammaµµho, maggavaggena v²sati.. pakiººa½ nirayo n±go, taºh± bhikkhu ca br±hmaºo. ete chabb²sati vagg±, desit±diccabandhun±.. g±th±namudd±na½ -- yamake v²sati g±th±, appam±damhi dv±dasa. ek±dasa cittavagge, pupphavaggamhi so¼asa.. b±le ca so¼asa g±th±, paº¹itamhi catuddasa. arahante dasa g±th±, sahasse honti so¼asa.. terasa p±pavaggamhi, daº¹amhi dasa satta ca. ek±dasa jar± vagge, attavaggamhi t± dasa.. dv±dasa lokavaggamhi, buddhavaggamhi µh±rasa {so¼asa (sabbattha)}. sukhe ca piyavagge ca, g±th±yo honti dv±dasa.. cuddasa kodhavaggamhi, malavaggekav²sati. sattarasa ca dhammaµµhe, maggavagge sattarasa.. pakiººe so¼asa g±th±, niraye n±ge ca cuddasa. chabb²sa taºh±vaggamhi, tev²sa bhikkhuvaggik±.. ekat±l²sag±th±yo, br±hmaºe vaggamuttame. g±th±sat±ni catt±ri, tev²sa ca pun±pare. dhammapade nip±tamhi, desit±diccabandhun±ti.. dhammapadap±¼i niµµhit±.