.. namo tassa bhagavato arahato samm±sambuddhassa.. khuddakanik±ye itivuttakap±¼i 1. ekakanip±to 1. paµhamavaggo 1. lobhasutta½ 1. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhamma½, bhikkhave, pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±ya. katama½ ekadhamma½? lobha½, bhikkhave, ekadhamma½ pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena lobhena luddh±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ lobha½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. dosasutta½ 2. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhamma½, bhikkhave, pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±ya. katama½ ekadhamma½? dosa½, bhikkhave, ekadhamma½ pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena dosena duµµh±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ dosa½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3. mohasutta½ 3. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhamma½, bhikkhave, pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±ya. katama½ ekadhamma½? moha½, bhikkhave, ekadhamma½ pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena mohena m³¼h±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ moha½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. kodhasutta½ 4. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhamma½, bhikkhave, pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±ya. katama½ ekadhamma½? kodha½, bhikkhave, ekadhamma½ pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena kodhena kuddh±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ kodha½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. makkhasutta½ 5. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhamma½, bhikkhave, pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±ya. katama½ ekadhamma½? makkha½, bhikkhave, ekadhamma½ pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena makkhena makkh±se {makkhit±se (sy±0)}, satt± gacchanti duggati½. ta½ makkha½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. m±nasutta½ 6. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhamma½, bhikkhave, pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±ya. katama½ ekadhamma½? m±na½, bhikkhave, ekadhamma½ pajahatha; aha½ vo p±µibhogo an±g±mit±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena m±nena matt±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ m±na½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. sabbaparińń±sutta½ 7. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``sabba½, bhikkhave, anabhij±na½ aparij±na½ tattha citta½ avir±jaya½ appajaha½ abhabbo dukkhakkhay±ya. sabbańca kho, bhikkhave, abhij±na½ parij±na½ tattha citta½ vir±jaya½ pajaha½ bhabbo dukkhakkhay±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yo sabba½ sabbato ńatv±, sabbatthesu na rajjati. sa ve sabbaparińń± {sabba½ parińń± (sy±0 p²0)} so, sabbadukkhamupaccag±''ti {sabba½ dukkha½ upaccag±ti (sy±0), sabbadukkha½ upaccag±ti (p²0 aµµha0)}.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. 8. m±naparińń±sutta½ 8. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``m±na½, bhikkhave, anabhij±na½ aparij±na½ tattha citta½ avir±jaya½ appajaha½ abhabbo dukkhakkhay±ya . m±nańca kho, bhikkhave, abhij±na½ parij±na½ tattha citta½ vir±jaya½ pajaha½ bhabbo dukkhakkhay±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``m±nupet± aya½ paj±, m±naganth± bhave rat±. m±na½ aparij±nant±, ±gant±ro punabbhava½.. ``ye ca m±na½ pahantv±na, vimutt± m±nasaŖkhaye. te m±naganth±bhibhuno, sabbadukkhamupaccagu''nti {sabbadukkha½ upaccagunti (p²0), sabba½ dukkha½ upaccagunti (aµµhakath±)}.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. lobhaparińń±sutta½ 9. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``lobha½, bhikkhave , anabhij±na½ aparij±na½ tattha citta½ avir±jaya½ appajaha½ abhabbo dukkhakkhay±ya. lobhańca kho, bhikkhave, abhij±na½ parij±na½ tattha citta½ vir±jaya½ pajaha½ bhabbo dukkhakkhay±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena lobhena luddh±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ lobha½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. dosaparińń±sutta½ 10. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dosa½, bhikkhave, anabhij±na½ aparij±na½ tattha citta½ avir±jaya½ appajaha½ abhabbo dukkhakkhay±ya. dosańca kho, bhikkhave, abhij±na½ parij±na½ tattha citta½ vir±jaya½ pajaha½ bhabbo dukkhakkhay±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena dosena duµµh±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ dosa½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. paµhamo vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- r±gados± atha moho, kodhamakkh± m±na½ sabba½. m±nato r±gados± puna dve, pak±sit± vaggam±hu paµhamanti.. 2. dutiyavaggo 1. mohaparińń±sutta½ 11. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``moha½, bhikkhave, anabhij±na½ aparij±na½ tattha citta½ avir±jaya½ appajaha½ abhabbo dukkhakkhay±ya. mohańca kho, bhikkhave, abhij±na½ parij±na½ tattha citta½ vir±jaya½ pajaha½ bhabbo dukkhakkhay±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena mohena m³¼h±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ moha½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. kodhaparińń±sutta½ 12. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``kodha½, bhikkhave, anabhij±na½ aparij±na½ tattha citta½ avir±jaya½ appajaha½ abhabbo dukkhakkhay±ya. kodhańca kho, bhikkhave, abhij±na½ parij±na½ tattha citta½ vir±jaya½ pajaha½ bhabbo dukkhakkhay±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena kodhena kuddh±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ kodha½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3.makkhaparińń±sutta½ 13. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``makkha½, bhikkhave, anabhij±na½ aparij±na½ tattha citta½ avir±jaya½ appajaha½ abhabbo dukkhakkhay±ya. makkhańca kho, bhikkhave, abhij±na½ parij±na½ tattha citta½ vir±jaya½ pajaha½ bhabbo dukkhakkhay±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yena makkhena makkh±se, satt± gacchanti duggati½. ta½ makkha½ sammadańń±ya, pajahanti vipassino. pah±ya na pun±yanti, ima½ loka½ kud±cana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. avijj±n²varaŗasutta½ 14. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``n±ha½, bhikkhave, ańńa½ ekan²varaŗampi samanupass±mi yena {yeneva½ (?)} n²varaŗena nivut± paj± d²gharatta½ sandh±vanti sa½saranti yathayida½, bhikkhave, avijj±n²varaŗa½ {avijj±n²varaŗena (?)}. avijj±n²varaŗena hi, bhikkhave, nivut± paj± d²gharatta½ sandh±vanti sa½sarant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``natthańńo ekadhammopi, yeneva½ {yeneva (s²0 p²0 ka0)} nivut± paj±. sa½saranti ahoratta½, yath± mohena ±vut±.. ``ye ca moha½ pahantv±na, tamokhandha½ {tamokkhandha½ (s²0 sy±0 p²0)} pad±layu½. na te puna sa½saranti, hetu tesa½ na vijjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. taŗh±sa½yojanasutta½ 15. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``n±ha½, bhikkhave, ańńa½ ekasa½yojanampi samanupass±mi yena {yeneva½ (sy±0)} sa½yojanena sa½yutt± satt± d²gharatta½ sandh±vanti sa½saranti yathayida½, bhikkhave, taŗh±sa½yojana½ {taŗh±sa½yojanena (?)}. taŗh±sa½yojanena hi, bhikkhave, sa½yutt± satt± d²gharatta½ sandh±vanti sa½sarant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``taŗh±dutiyo puriso, d²ghamaddh±na sa½sara½. itthabh±vańńath±bh±va½ {itthambh±vańńath±bh±va½ (sy±0)}, sa½s±ra½ n±tivattati.. ``etam±d²nava½ {evam±d²nava½ (s²0 p²0 ka0)} ńatv±, taŗha½ {taŗh± (s²0 ka0)} dukkhassa sambhava½. v²tataŗho an±d±no, sato bhikkhu paribbaje''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. paµhamasekhasutta½ 16. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``sekhassa, bhikkhave, bhikkhuno appattam±nasassa anuttara½ yogakkhema½ patthayam±nassa viharato ajjhattika½ aŖganti karitv± n±ńńa½ ekaŖgampi samanupass±mi ya½ eva½ bah³pak±ra½ yathayida½, bhikkhave, yoniso manasik±ro. yoniso, bhikkhave, bhikkhu manasi karonto akusala½ pajahati , kusala½ bh±vet²''ti . etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yoniso manasik±ro, dhammo sekhassa bhikkhuno. natthańńo eva½ bahuk±ro, uttamatthassa pattiy±. yoniso padaha½ bhikkhu, khaya½ dukkhassa p±puŗe''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. dutiyasekhasutta½ 17. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``sekhassa, bhikkhave, bhikkhuno appattam±nasassa anuttara½ yogakkhema½ patthayam±nassa viharato b±hira½ aŖganti karitv± n±ńńa½ ekaŖgampi samanupass±mi ya½ eva½ bah³pak±ra½ yathayida½, bhikkhave, kaly±ŗamittat±. kaly±ŗamitto, bhikkhave, bhikkhu akusala½ pajahati, kusala½ bh±vet²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``kaly±ŗamitto yo bhikkhu, sappatisso sag±ravo. kara½ mitt±na½ vacana½, sampaj±no patissato. p±puŗe anupubbena, sabbasa½yojanakkhaya''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. 8. saŖghabhedasutta½ 18. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhammo, bhikkhave, loke uppajjam±no uppajjati bahujan±hit±ya bahujan±sukh±ya bahuno janassa anatth±ya ahit±ya dukkh±ya devamanuss±na½. katamo ekadhammo? saŖghabhedo. saŖghe kho pana, bhikkhave, bhinne ańńamańńa½ bhaŗ¹an±ni ceva honti, ańńamańńa½ paribh±s± ca honti , ańńamańńa½ parikkhep± ca honti, ańńamańńa½ pariccajan± ca honti. tattha appasann± ceva nappas²danti, pasann±nańca ekacc±na½ ańńathatta½ hot²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``±p±yiko nerayiko, kappaµµho saŖghabhedako. vagg±r±mo adhammaµµho, yogakkhem± padha½sati {yogakkhemato dha½sati (sy±0 p²0), yogakkhem± vima½sati (s²0 ka0)}. saŖgha½ samagga½ bhetv±na {bhitv±na (s²0 ka0), bhinditv± (c³¼ava0 354; a0 ni0 10.39)}, kappa½ nirayamhi paccat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. saŖghas±magg²sutta½ 19. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhammo, bhikkhave, loke uppajjam±no uppajjati bahujanahit±ya bahujanasukh±ya bahuno janassa atth±ya hit±ya sukh±ya devamanuss±na½. katamo ekadhammo ? saŖghas±magg². saŖghe kho pana, bhikkhave, samagge na ceva ańńamańńa½ bhaŗ¹an±ni honti, na ca ańńamańńa½ paribh±s± honti, na ca ańńamańńa½ parikkhep± honti, na ca ańńamańńa½ pariccajan± honti. tattha appasann± ceva pas²danti, pasann±nańca bhiyyobh±vo hot²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sukh± saŖghassa s±magg², samagg±nańcanuggaho. samaggarato dhammaµµho, yogakkhem± na dha½sati. saŖgha½ samagga½ katv±na, kappa½ saggamhi modat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. paduµµhacittasutta½ 20. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``idh±ha½, bhikkhave, ekacca½ puggala½ paduµµhacitta½ eva½ cetas± ceto paricca paj±n±mi -- `imamhi c±ya½ samaye puggalo k±laŖkareyya yath±bhata½ nikkhitto eva½ niraye'. ta½ kissa hetu? citta½ hissa, bhikkhave, paduµµha½. cetopadosahetu kho pana, bhikkhave, evamidhekacce satt± k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapajjant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``paduµµhacitta½ ńatv±na, ekacca½ idha puggala½. etamatthańca by±k±si, buddho bhikkh³na santike.. ``imamhi c±ya½ samaye, k±la½ kayir±tha puggalo. niraya½ upapajjeyya, citta½ hissa pad³sita½.. ``yath± haritv± nikkhipeyya, evameva tath±vidho. cetopadosahetu hi, satt± gacchanti duggati''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. dutiyo vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- moho kodho atha makkho, vijj± taŗh± sekhaduve ca. bhedo s±maggipuggalo {mohakodha atha makkh±gato, m³h± k±masekkhaduve. bhedas±maggapuggalo ca (s²0 ka0) mohakodh± atha makkho mohak±m± sekkh± duve. bhedamod± puggalo ca (sy±0 p²0)}, vaggam±hu dutiyanti vuccat²ti.. 3. tatiyavaggo 1. pasannacittasutta½ 21. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``idh±ha½, bhikkhave, ekacca½ puggala½ pasannacitta½ eva½ cetas± ceto paricca paj±n±mi -- `imamhi c±ya½ samaye puggalo k±la½ kareyya yath±bhata½ nikkhitto eva½ sagge'. ta½ kissa hetu? citta½ hissa, bhikkhave, pasanna½. cetopas±dahetu kho pana, bhikkhave, evamidhekacce satt± k±yassa bhed± para½ maraŗ± sugati½ sagga½ loka½ upapajjant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``pasannacitta½ ńatv±na, ekacca½ idha puggala½. etamatthańca by±k±si, buddho bhikkh³na santike.. ``imamhi c±ya½ samaye, k±la½ kayir±tha puggalo. sugati½ upapajjeyya, citta½ hissa pas±dita½.. ``yath± haritv± nikkhipeyya, evameva tath±vidho. cetopas±dahetu hi, satt± gacchanti suggati''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. mettasutta½ 22. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``m±, bhikkhave, puńń±na½ bh±yittha . sukhasseta½, bhikkhave, adhivacana½ iµµhassa kantassa piyassa man±passa yadida½ puńń±ni {puńń±nanti, (a0 ni0 7.62)}. abhij±n±mi kho pan±ha½, bhikkhave, d²gharatta½ kat±na½ puńń±na½ iµµha½ kanta½ piya½ man±pa½ vip±ka½ paccanubh³ta½. satta vass±ni mettacitta½ bh±vetv± satta sa½vaµµavivaµµakappe nayima½ loka½ punar±gam±si½. sa½vaµµam±ne suda½, bhikkhave, kappe ±bhassar³pago homi; vivaµµam±ne kappe suńńa½ brahmavim±na½ upapajj±mi. ``tatra suda½, bhikkhave, brahm± homi mah±brahm± abhibh³ anabhibh³to ańńadatthudaso vasavatt². chatti½sakkhattu½ kho pan±ha½, bhikkhave, sakko ahosi½ dev±namindo; anekasatakkhattu½ r±j± ahosi½ cakkavatt² dhammiko dhammar±j± c±turanto vijit±v² janapadatth±variyappatto sattaratanasamann±gato. ko pana v±do padesarajjassa! ``tassa mayha½, bhikkhave, etadahosi -- `kissa nu kho me ida½ kammassa phala½, kissa kammassa vip±ko, yen±ha½ etarahi eva½mahiddhiko eva½mah±nubh±vo'ti? tassa mayha½, bhikkhave, etadahosi -- `tiŗŗa½ kho me ida½ kamm±na½ phala½, tiŗŗa½ kamm±na½ vip±ko, yen±ha½ etarahi eva½mahiddhiko eva½mah±nubh±voti, seyyathida½ {seyyath²da½ (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} -- d±nassa, damassa, sańńamass±'''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``puńńameva so sikkheyya, ±yatagga½ sukhudraya½. d±nańca samacariyańca, mettacittańca bh±vaye.. ``ete dhamme bh±vayitv±, tayo sukhasamuddaye {sukhasamudraye (s²0 aµµha0)}. aby±pajjha½ {aby±pajja½ (sy±0 ka0), aby±bajjha½ (?)} sukha½ loka½, paŗ¹ito upapajjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3. ubhayatthasutta½ 23. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhammo , bhikkhave, bh±vito bahul²kato ubho atthe samadhigayha tiµµhati -- diµµhadhammikańceva attha½ sampar±yikańca. katamo ekadhammo? appam±do kusalesu dhammesu. aya½ kho, bhikkhave, ekadhammo bh±vito bahul²kato ubho atthe samadhigayha tiµµhati -- diµµhadhammikańceva attha½ sampar±yikańc±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``appam±da½ pasa½santi, puńńakiriy±su paŗ¹it±. appamatto ubho atthe, adhigaŗh±ti paŗ¹ito.. ``diµµhe dhamme ca yo attho, yo cattho sampar±yiko. atth±bhisamay± dh²ro, paŗ¹itoti pavuccat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. aµµhipuńjasutta½ 24. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekapuggalassa, bhikkhave, kappa½ sandh±vato sa½sarato siy± eva½ mah± aµµhikaŖkalo aµµhipuńjo aµµhir±si yath±ya½ vepullo pabbato: sace sa½h±rako assa, sambhatańca na vinasseyy±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``ekassekena kappena, puggalassaµµhisańcayo. siy± pabbatasamo r±si, iti vutta½ mahesin±.. ``so kho pan±ya½ akkh±to, vepullo pabbato mah±. uttaro gijjhak³µassa, magadh±na½ giribbaje.. ``yato ca ariyasacc±ni, sammappańń±ya passati. dukkha½ dukkhasamupp±da½, dukkhassa ca atikkama½. ariyańcaµµhaŖgika½ magga½, dukkh³pasamag±mina½.. ``sa sattakkhattu½ parama½, sandh±vitv±na puggalo. dukkhassantakaro hoti, sabbasa½yojanakkhay±''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. mus±v±dasutta½ 25. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ekadhamma½ at²tassa, bhikkhave, purisapuggalassa n±ha½ tassa kińci p±pakamma½ akaraŗ²yanti vad±mi. katama½ ekadhamma½? yadida½ {yathayida½ (s²0 sy±0 ka0), yath±yida½ (p²0)} bhikkhave, sampaj±namus±v±do''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``ekadhamma½ at²tassa, mus±v±dissa jantuno. vitiŗŗaparalokassa, natthi p±pa½ ak±riya''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. d±nasutta½ 26. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``evańce, bhikkhave, satt± j±neyyu½ d±nasa½vibh±gassa vip±ka½ yath±ha½ j±n±mi, na adatv± bhuńjeyyu½, na ca nesa½ maccheramala½ citta½ pariy±d±ya tiµµheyya. yopi nesa½ assa carimo ±lopo carima½ kaba¼a½, tatopi na asa½vibhajitv± bhuńjeyyu½, sace nesa½ paµigg±hak± assu. yasm± ca kho, bhikkhave, satt± na eva½ j±nanti d±nasa½vibh±gassa vip±ka½ yath±ha½ j±n±mi, tasm± adatv± bhuńjanti, maccheramalańca nesa½ citta½ pariy±d±ya tiµµhat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``eva½ ce satt± j±neyyu½, yath±vutta½ mahesin±. vip±ka½ sa½vibh±gassa, yath± hoti mahapphala½.. ``vineyya maccheramala½, vippasannena cetas±. dajju½ k±lena ariyesu, yattha dinna½ mahapphala½.. ``annańca datv± {datv±na (sy±0)} bahuno, dakkhiŗeyyesu dakkhiŗa½. ito cut± manussatt±, sagga½ gacchanti d±yak±.. ``te ca saggagat± {sagga½ gat± (s²0 p²0 ka0)} tattha, modanti k±mak±mino. vip±ka½ sa½vibh±gassa, anubhonti amacchar±''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. mett±bh±van±sutta½ 27. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``y±ni k±nici, bhikkhave, opadhik±ni puńńakiriyavatth³ni sabb±ni t±ni mett±ya cetovimuttiy± kala½ n±gghanti so¼asi½. mett±yeva t±ni cetovimutti adhiggahetv± bh±sate ca tapate ca virocati ca. ``seyyath±pi, bhikkhave, y± k±ci t±rakar³p±na½ pabh± sabb± t± candiy± pabh±ya kala½ n±gghanti so¼asi½, candapabh±yeva t± adhiggahetv± bh±sate ca tapate ca virocati ca; evameva kho, bhikkhave, y±ni k±nici opadhik±ni puńńakiriyavatth³ni sabb±ni t±ni mett±ya cetovimuttiy± kala½ n±gghanti so¼asi½, mett±yeva t±ni cetovimutti adhiggahetv± bh±sate ca tapate ca virocati ca. ``seyyath±pi, bhikkhave, vass±na½ pacchime m±se saradasamaye viddhe vigataval±hake deve {nabhe (s²0)} ±dicco nabha½ abbhussakkam±no {abbhuggamam±no (ka0 aµµha0)} sabba½ ±k±sagata½ {±k±sa½ (sy±0)} tamagata½ abhivihacca {abhihacca (sy±0)} bh±sate ca tapate ca virocati ca; evameva kho, bhikkhave, y±ni k±nici opadhik±ni puńńakiriyavatth³ni sabb±ni t±ni mett±ya cetovimuttiy± kala½ n±gghanti so¼asi½, mett±yeva t±ni cetovimutti adhiggahetv± bh±sate ca tapate ca virocati ca. ``seyyath±pi , bhikkhave, rattiy± pacc³sasamaya½ osadhit±rak± bh±sate ca tapate ca virocati ca; evameva kho, bhikkhave, y±ni k±nici opadhik±ni puńńakiriyavatth³ni sabb±ni t±ni mett±ya cetovimuttiy± kala½ n±gghanti so¼asi½ , mett±yeva t±ni cetovimutti adhiggahetv± bh±sate ca tapate ca virocati c±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yo ca metta½ bh±vayati, appam±ŗa½ paµissato. tan³ {tanu (s²0)} sa½yojan± honti, passato upadhikkhaya½.. ``ekampi ce p±ŗamaduµµhacitto, mett±yati kusalo tena hoti. sabbe ca p±ŗe manas±nukampa½, pah³tamariyo pakaroti puńńa½.. ``ye {yo (s²0)} sattasaŗ¹a½ pathavi½ vijitv±, r±jisayo {r±j²sayo (s²0)} yajam±n±nupariyag±. assamedha½ purisamedha½, samm±p±sa½ v±japeyya½ niragga¼a½.. ``mettassa cittassa subh±vitassa, kalampi te n±nubhavanti so¼asi½. candappabh± t±ragaŗ±va sabbe.. ``yo na hanti na gh±teti, na jin±ti na j±paye. metta½so sabbabh³tesu, vera½ tassa na kenac²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. tatiyo vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- citta½ metta½ {jh±y² (s²0 sy±0), jh±yi (p²0 ka0)} ubho atthe, puńja½ vepullapabbata½. sampaj±namus±v±do, d±nańca mettabh±van± {mettabh±vańca (s²0 sy±0 p²0), mettav±cańca (ka0)}.. sattim±ni ca {sattim±nidha (s²0 ka0)} sutt±ni, purim±ni ca v²sati. ekadhammesu suttant±, sattav²satisaŖgah±ti.. ekakanip±to niµµhito. 2. dukanip±to 1. paµhamavaggo 1. dukkhavih±rasutta½ 28. (dve dhamme anukkaµi) {( ) sy±mapotthake natthi} vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dv²hi, bhikkhave, dhammehi samann±gato bhikkhu diµµheva dhamme dukkha½ viharati savigh±ta½ saup±y±sa½ sapari¼±ha½; k±yassa bhed± para½ maraŗ± duggati p±µikaŖkh±. katamehi dv²hi? indriyesu aguttadv±rat±ya {aguttadv±ro (aµµha0)} ca, bhojane amattańńut±ya {amattańń³ (aµµha0)} ca. imehi kho, bhikkhave, dv²hi dhammehi samann±gato bhikkhu diµµheva dhamme dukkha½ viharati savidh±ta½ saup±y±sa½ sapari¼±ha½; k±yassa bhed± para½ maraŗ± duggati p±µikaŖkh±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``cakkhu sotańca gh±nańca, jivh± k±yo tath± mano. et±ni yassa dv±r±ni, agutt±nidha {agutt±ni ca (sy±0)} bhikkhuno.. ``bhojanamhi amattańń³, indriyesu asa½vuto. k±yadukkha½ cetodukkha½, dukkha½ so adhigacchati.. ``¹ayham±nena k±yena, ¹ayham±nena cetas±. div± v± yadi v± ratti½, dukkha½ viharati t±diso''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. sukhavih±rasutta½ 29. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dv²hi, bhikkhave, dhammehi samann±gato bhikkhu diµµheva dhamme sukha½ viharati avigh±ta½ anup±y±sa½ apari¼±ha½; k±yassa bhed± para½ maraŗ± sugati p±µikaŖkh± . katamehi dv²hi? indriyesu guttadv±rat±ya ca, bhojane mattańńut±ya ca. imehi kho, bhikkhave, dv²hi dhammehi samann±gato bhikkhu diµµheva dhamme sukha½ viharati avigh±ta½ anup±y±sa½ apari¼±ha½; k±yassa bhed± para½ maraŗ± sugati p±µikaŖkh±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``cakkhu sotańca gh±nańca, jivh± k±yo tath± {atho (s²0 sy±0 ka0)} mano. et±ni yassa dv±r±ni, sugutt±nidha bhikkhuno.. ``bhojanamhi ca mattańń³, indriyesu ca sa½vuto. k±yasukha½ cetosukha½, sukha½ so adhigacchati.. ``a¹ayham±nena k±yena, a¹ayham±nena cetas±. div± v± yadi v± ratti½, sukha½ viharati t±diso''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3. tapan²yasutta½ 30. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dveme, bhikkhave, dhamm± tapan²y±. katame dve? idha, bhikkhave, ekacco akatakaly±ŗo hoti, akatakusalo, akatabh²rutt±ŗo, katap±po, kataluddo, katakibbiso. so `akata½ me kaly±ŗa'ntipi tappati, `kata½ me p±pa'ntipi tappati. ime kho, bhikkhave, dve dhamm± tapan²y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±yaduccarita½ katv±, vac²duccarit±ni ca. manoduccarita½ katv±, yańcańńa½ dosasańhita½.. ``akatv± kusala½ kamma½, katv±n±kusala½ bahu½. k±yassa bhed± duppańńo, niraya½ sopapajjat²''ti {niraya½ so upapajjat²ti (s²0 sy±0 ka½0 p²0)}.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. atapan²yasutta½ 31. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dveme, bhikkhave, dhamm± atapan²y±. katame dve? idha, bhikkhave, ekacco katakaly±ŗo hoti, katakusalo, katabh²rutt±ŗo, akatap±po, akataluddo, akatakibbiso. so `kata½ me kaly±ŗa'ntipi na tappati, `akata½ me p±pa'ntipi na tappati. ime kho, bhikkhave, dve dhamm± atapan²y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±yaduccarita½ hitv±, vac²duccarit±ni ca. manoduccarita½ hitv±, yańcańńa½ dosasańhita½.. ``akatv±kusala½ kamma½, katv±na kusala½ bahu½. k±yassa bhed± sappańńo, sagga½ so upapajjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. paµhamas²lasutta½ 32. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dv²hi, bhikkhave, dhammehi samann±gato puggalo yath±bhata½ nikkhitto eva½ niraye. katamehi dv²hi? p±pakena ca s²lena, p±pik±ya ca diµµhiy±. imehi kho, bhikkhave, dv²hi dhammehi samann±gato puggalo yath±bhata½ nikkhitto eva½ niraye''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``p±pakena ca s²lena, p±pik±ya ca diµµhiy±. etehi dv²hi dhammehi, yo samann±gato naro. k±yassa bhed± duppańńo, niraya½ sopapajjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. dutiyas²lasutta½ 33. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dv²hi, bhikkhave, dhammehi samann±gato puggalo yath±bhata½ nikkhitto eva½ sagge. katamehi dv²hi ? bhaddakena ca s²lena, bhaddik±ya ca diµµhiy±. imehi kho, bhikkhave, dv²hi dhammehi samann±gato puggalo yath±bhata½ nikkhitto eva½ sagge''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``bhaddakena ca s²lena, bhaddik±ya ca diµµhiy±. etehi dv²hi dhammehi, yo samann±gato naro. k±yassa bhed± sappańńo, sagga½ so upapajjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. ±t±p²sutta½ 34. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``an±t±p², bhikkhave, bhikkhu anott±p² {anottapp² (bah³su) aµµhakath± passitabb±} abhabbo sambodh±ya, abhabbo nibb±n±ya, abhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigam±ya. ±t±p² ca kho, bhikkhave, bhikkhu ott±p² {ottapp² (bah³su)} bhabbo sambodh±ya, bhabbo nibb±n±ya, bhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigam±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca . tattheta½ iti vuccati -- ``an±t±p² anott±p², kus²to h²nav²riyo. yo th²namiddhabahulo, ahir²ko an±daro. abhabbo t±diso bhikkhu, phuµµhu½ sambodhimuttama½.. ``yo ca satim± nipako jh±y², ±t±p² ott±p² ca appamatto. sa½yojana½ j±tijar±ya chetv±, idheva sambodhimanuttara½ phuse''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. 8. paµhamanakuhanasutta½ 35. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``nayida½, bhikkhave, brahmacariya½ vussati janakuhanattha½, na janalapanattha½, na l±bhasakk±rasilok±nisa½sattha½, na `iti ma½ jano j±n±t³'ti. atha kho ida½, bhikkhave , brahmacariya½ vussati sa½varatthańceva pah±natthańc±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sa½varattha½ pah±nattha½, brahmacariya½ an²tiha½. adesayi so bhagav±, nibb±nogadhag±mina½.. ``esa maggo mahattehi {mahantehi (s²0 ka0), mahatthehi (sy±0)}, anuy±to mahesibhi {mahesino (s²0 ka0)}. ye ye ta½ paµipajjanti, yath± buddhena desita½. dukkhassanta½ karissanti, satthus±sanak±rino''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. dutiyanakuhanasutta½ 36. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``nayida½, bhikkhave, brahmacariya½ vussati janakuhanattha½, na janalapanattha½, na l±bhasakk±rasilok±nisa½sattha½, na `iti ma½ jano j±n±t³'ti. atha kho ida½, bhikkhave, brahmacariya½ vussati abhińńatthańceva parińńatthańc±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``abhińńattha½ parińńattha½, brahmacariya½ an²tiha½. adesayi so bhagav±, nibb±nogadhag±mina½.. ``esa maggo mahattehi, anuy±to mahesibhi. ye ye ta½ paµipajjanti, yath± buddhena desita½. dukkhassanta½ karissanti, satthus±sanak±rino''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. somanassasutta½ 37. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dv²hi, bhikkhave, dhammehi samann±gato bhikkhu diµµheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa {yoniso (s²0 sy±0 p²0), yonissa (ka0)} ±raddh± hoti ±sav±na½ khay±ya. katamehi dv²hi? sa½vejan²yesu µh±nesu sa½vejanena, sa½viggassa ca yoniso padh±nena. imehi kho, bhikkhave, dv²hi dhammehi samann±gato bhikkhu diµµheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa ±raddh± hoti ±sav±na½ khay±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sa½vejan²yaµµh±nesu {sa½vejan²yesu µh±nesu (sy±0 p²0)}, sa½vijjetheva paŗ¹ito. ±t±p² nipako bhikkhu, pańń±ya samavekkhiya.. ``eva½ vih±r² ±t±p², santavutti anuddhato. cetosamathamanuyutto, khaya½ dukkhassa p±puŗe''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. paµhamo vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- dve ca bhikkh³ tapan²y±, tapan²y± paratthehi. ±t±p² {dve p±d± (ka0), dve ±t±p² (s²0)} nakuhan± dve {na kuhan± ca (sabbattha)}, somanassena te das±ti.. 2. dutiyavaggo 1. vitakkasutta½ 38. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tath±gata½, bhikkhave, arahanta½ samm±sambuddha½ dve vitakk± bahula½ samud±caranti -- khemo ca vitakko, paviveko ca {viveko ca (sy±0)}. aby±pajjh±r±mo {aby±pajj±r±mo (ka0), aby±bajjh±r±mo (?)}, bhikkhave, tath±gato aby±pajjharato. tamena½, bhikkhave, tath±gata½ aby±pajjh±r±ma½ aby±pajjharata½ eseva vitakko bahula½ samud±carati -- `im±y±ha½ iriy±ya na kińci by±b±dhemi tasa½ v± th±vara½ v±'ti. ``pavivek±r±mo , bhikkhave, tath±gato pavivekarato. tamena½, bhikkhave, tath±gata½ pavivek±r±ma½ pavivekarata½ eseva vitakko bahula½ samud±carati -- `ya½ akusala½ ta½ pah²na'nti. ``tasm±tiha, bhikkhave, tumhepi aby±pajjh±r±m± viharatha aby±pajjharat±. tesa½ vo, bhikkhave, tumh±ka½ aby±pajjh±r±m±na½ viharata½ aby±pajjharat±na½ eseva vitakko bahula½ samud±carissati -- `im±ya maya½ iriy±ya na kińci by±b±dhema tasa½ v± th±vara½ v±'ti. ``pavivek±r±m±, bhikkhave, viharatha pavivekarat±. tesa½ vo, bhikkhave, tumh±ka½ pavivek±r±m±na½ viharata½ pavivekarat±na½ eseva vitakko bahula½ samud±carissati -- `ki½ akusala½, ki½ appah²na½, ki½ pajah±m±'''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``tath±gata½ buddhamasayhas±hina½, duve vitakk± samud±caranti na½. khemo vitakko paµhamo ud²rito, tato viveko dutiyo pak±sito.. ``tamonuda½ p±ragata½ mahesi½, ta½ pattipatta½ vasima½ an±sava½. visantara½ {vesantara½ (s²0 ka0), vissantara½ (p²0)} taŗhakkhaye vimutta½, ta½ ve muni½ antimadehadh±ri½. m±rańjaha½ {m±rajaha½ (sy±0), m±najaha½ (s²0 ka0), m±na½ jaha½ (p²0)} br³mi jar±ya p±ragu½.. ``sele yath± pabbatamuddhaniµµhito, yath±pi passe janata½ samantato. tath³pama½ dhammamaya½ sumedho, p±s±dam±ruyha samantacakkhu. sok±vatiŗŗa½ janatamapetasoko, avekkhati j±tijar±bhibh³ta''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. desan±sutta½ 39. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tath±gatassa, bhikkhave, arahato samm±sambuddhassa dve dhammadesan± pariy±yena bhavanti. katam± dve? `p±pa½ p±pakato passath±'ti -- aya½ paµham± dhammadesan±; `p±pa½ p±pakato disv± tattha nibbindatha virajjatha vimuccath±'ti -- aya½ dutiy± dhammadesan±. tath±gatassa, bhikkhave, arahato samm±sambuddhassa im± dve dhammadesan± pariy±yena bhavant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``tath±gatassa buddhassa, sabbabh³t±nukampino. pariy±yavacana½ passa, dve ca dhamm± pak±sit±.. ``p±paka½ passatha ceta½ {ceka½ (s²0 p²0), chek± (sy±0)}, tattha c±pi virajjatha. tato virattacitt±se, dukkhassanta½ karissath±''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3. vijj±sutta½ 40. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``avijj± , bhikkhave, pubbaŖgam± akusal±na½ dhamm±na½ sam±pattiy± anvadeva ahirika½ anottappa½; vijj± ca kho, bhikkhave, pubbaŖgam± kusal±na½ dhamm±na½ sam±pattiy± anvadeva hirottappa''nti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``y± k±cim± duggatiyo, asmi½ loke paramhi ca. avijj±m³lik± sabb±, icch±lobhasamussay±.. ``yato ca hoti p±piccho, ahir²ko an±daro. tato p±pa½ pasavati, ap±ya½ tena gacchati.. ``tasm± chandańca lobhańca, avijjańca vir±jaya½. vijja½ upp±daya½ bhikkhu, sabb± duggatiyo jahe''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. pańń±parih²nasutta½ 41. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``te, bhikkhave, satt± suparih²n± ye ariy±ya pańń±ya parih²n±. te diµµheva dhamme dukkha½ viharanti savigh±ta½ saup±y±sa½ sapari¼±ha½; k±yassa bhed± para½ maraŗ± duggati p±µikaŖkh±. te {te ca kho (?)}, bhikkhave, satt± aparih²n± ye ariy±ya pańń±ya aparih²n±. te diµµheva dhamme sukha½ viharanti avigh±ta½ anup±y±sa½ apari¼±ha½; k±yassa bhed± para½ maraŗ± sugati p±µikaŖkh±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``pańń±ya parih±nena, passa loka½ sadevaka½. niviµµha½ n±mar³pasmi½, ida½ saccanti mańńati.. ``pańń± hi seµµh± lokasmi½, y±ya½ nibbedhag±min². y±ya samm± paj±n±ti, j±tibhavaparikkhaya½.. ``tesa½ dev± manuss± ca, sambuddh±na½ sat²mata½. pihayanti h±sapańń±na½ {h±supańń±na½ (s²0 aµµha0)}, sar²rantimadh±rina''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. sukkadhammasutta½ 42. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dveme, bhikkhave, sukk± dhamm± loka½ p±lenti. katame dve? hir² {hiri (s²0 sy±0 ka½0 p²0)} ca, ottappańca. ime ce, bhikkhave, dve sukk± dhamm± loka½ na p±leyyu½, nayidha pańń±yetha m±t±ti v± m±tucch±ti v± m±tul±n²ti v± ±cariyabhariy±ti v± gar³na½ d±r±ti v±. sambheda½ loko agamissa yath± aje¼ak± kukkuµas³kar± soŗasiŖg±l± {soŗasig±l± (s²0 sy±0 ka½0 p²0)}. yasm± ca kho, bhikkhave, ime dve sukk± dhamm± loka½ p±lenti tasm± pańń±yati m±t±ti v± m±tucch±ti v± m±tul±n²ti v± ±cariyabhariy±ti v± gar³na½ d±r±ti v±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yesa½ ce hiriottappa½, sabbad± ca na vijjati. vokkant± sukkam³l± te, j±timaraŗag±mino.. ``yesańca hiriottappa½, sad± samm± upaµµhit±. vir³¼habrahmacariy± te, santo kh²ŗapunabbhav±''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. aj±tasutta½ 43. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``atthi, bhikkhave , aj±ta½ abh³ta½ akata½ asaŖkhata½. no ceta½, bhikkhave, abhavissa aj±ta½ abh³ta½ akata½ asaŖkhata½, nayidha j±tassa bh³tassa katassa saŖkhatassa nissaraŗa½ pańń±yetha. yasm± ca kho, bhikkhave, atthi aj±ta½ abh³ta½ akata½ asaŖkhata½, tasm± j±tassa bh³tassa katassa saŖkhatassa nissaraŗa½ pańń±yat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``j±ta½ bh³ta½ samuppanna½, kata½ saŖkhatamaddhuva½. jar±maraŗasaŖgh±µa½, rogan²¼a½ {rogani¹¹ha½ (s²0)} pabhaŖgura½ {pabhaŖguna½ (ka0 s²0 ka0), pabhaŖguŗa½ (sy±0)}.. ``±h±ranettippabhava½, n±la½ tadabhinanditu½. tassa nissaraŗa½ santa½, atakk±vacara½ dhuva½.. ``aj±ta½ asamuppanna½, asoka½ viraja½ pada½. nirodho dukkhadhamm±na½, saŖkh±r³pasamo sukho''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. nibb±nadh±tusutta½ 44. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dvem±, bhikkhave, nibb±nadh±tuyo. katame dve? saup±dises± ca nibb±nadh±tu, anup±dises± ca nibb±nadh±tu. ``katam± ca, bhikkhave, saup±dises± nibb±nadh±tu? idha, bhikkhave, bhikkhu araha½ hoti kh²ŗ±savo vusitav± katakaraŗ²yo ohitabh±ro anuppattasadattho parikkh²ŗabhavasa½yojano sammadańń± vimutto. tassa tiµµhanteva pańcindriy±ni yesa½ avigh±tatt± {avigatatt± (s²0 aµµha0)} man±p±man±pa½ paccanubhoti, sukhadukkha½ paµisa½vedeti . tassa yo r±gakkhayo, dosakkhayo, mohakkhayo -- aya½ vuccati, bhikkhave, saup±dises± nibb±nadh±tu. ``katam± ca, bhikkhave, anup±dises± nibb±nadh±tu? idha, bhikkhave, bhikkhu araha½ hoti kh²ŗ±savo vusitav± katakaraŗ²yo ohitabh±ro anuppattasadattho parikkh²ŗabhavasa½yojano sammadańń± vimutto. tassa idheva, bhikkhave, sabbavedayit±ni anabhinandit±ni s²ti bhavissanti {s²t²bhavissanti (?)}. aya½ vuccati, bhikkhave, anup±dises± nibb±nadh±tu. im± kho, bhikkhave, dve nibb±nadh±tuyo''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``duve im± cakkhumat± pak±sit±, nibb±nadh±t³ anissitena t±din±. ek± hi dh±tu idha diµµhadhammik±, saup±dises± bhavanettisaŖkhay±. anup±dises± pana sampar±yik±, yamhi nirujjhanti bhav±ni sabbaso.. ``ye etadańń±ya pada½ asaŖkhata½, vimuttacitt± bhavanettisaŖkhay±. te dhammas±r±dhigam± khaye rat±, paha½su te sabbabhav±ni t±dino''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. 8. paµisall±nasutta½ 45. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``paµisall±n±r±m± {paµisall±n±r±m± (ka0)}, bhikkhave, viharatha paµisall±narat±, ajjhatta½ cetosamathamanuyutt±, anir±katajjh±n±, vipassan±ya samann±gat±, br³het± suńń±g±r±na½ . paµisall±n±r±m±na½, bhikkhave, viharata½ paµisall±narat±na½ ajjhatta½ cetosamathamanuyutt±na½ anir±katamajjh±n±na½ vipassan±ya samann±gat±na½ br³het±na½ suńń±g±r±na½ dvinna½ phal±na½ ańńatara½ phala½ p±µikaŖkha½ -- diµµheva dhamme ańń±, sati v± up±disese an±g±mit±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``ye santacitt± nipak±, satimanto ca {satimantova (s²0 ka0)} jh±yino. samm± dhamma½ vipassanti, k±mesu anapekkhino.. ``appam±darat± sant±, pam±de bhayadassino. abhabb± parih±n±ya, nibb±nasseva santike''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. sikkh±nisa½sasutta½ 46. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``sikkh±nisa½s± , bhikkhave, viharatha pańńuttar± vimuttis±r± sat±dhipateyy±. sikkh±nisa½s±na½, bhikkhave, viharata½ pańńuttar±na½ vimuttis±r±na½ sat±dhipateyy±na½ dvinna½ phal±na½ ańńatara½ phala½ p±µikaŖkha½ -- diµµheva dhamme ańń±, sati v± up±disese an±g±mit±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``paripuŗŗasikkha½ {paripuŗŗasekha½ (s²0), paripuŗŗasekkha½ (sy±0)} apah±nadhamma½, pańńuttara½ j±tikhayantadassi½. ta½ ve muni½ antimadehadh±ri½, m±rańjaha½ br³mi jar±ya p±ragu½.. ``tasm± sad± jh±narat± sam±hit±, ±t±pino j±tikhayantadassino. m±ra½ sasena½ abhibhuyya bhikkhavo, bhavatha j±timaraŗassa p±rag±''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. j±gariyasutta½ 47. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``j±garo cassa, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sato sampaj±no sam±hito pamudito vippasanno ca tattha k±lavipass² ca kusalesu dhammesu. j±garassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato satassa sampaj±nassa sam±hitassa pamuditassa vippasannassa tattha k±lavipassino kusalesu dhammesu dvinna½ phal±na½ ańńatara½ phala½ p±µikaŖkha½ -- diµµheva dhamme ańń±, sati v± up±disese an±g±mit±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``j±garant± suŗ±theta½, ye sutt± te pabujjhatha. sutt± j±garita½ seyyo, natthi j±garato bhaya½.. ``yo j±garo ca satim± sampaj±no, sam±hito mudito vippasanno ca. k±lena so samm± dhamma½ pariv²ma½sam±no, ekodibh³to vihane tama½ so.. ``tasm± have j±gariya½ bhajetha, ±t±p² bhikkhu nipako jh±nal±bh². sa½yojana½ j±tijar±ya chetv±, idheva sambodhimanuttara½ phuse''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. 11. ±p±yikasutta½ 48. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dveme, bhikkhave, ±p±yik± nerayik± idamappah±ya. katame dve? yo ca abrahmac±r² brahmac±ripaµińńo, yo ca paripuŗŗa½ parisuddha½ brahmacariya½ caranta½ am³lakena abrahmacariyena anuddha½seti. ime kho, bhikkhave, dve ±p±yik± nerayik± idamappah±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``abh³tav±d² niraya½ upeti, yo v±pi katv± na karomi c±ha. ubhopi te pecca sam± bhavanti, nih²nakamm± manuj± parattha.. ``k±s±vakaŗµh± bahavo, p±padhamm± asańńat±. p±p± p±pehi kammehi, niraya½ te upapajjare.. ``seyyo ayogu¼o bhutto, tatto aggisikh³pamo. yańce bhuńjeyya duss²lo, raµµhapiŗ¹amasańńato''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. ek±dasama½. 12. diµµhigatasutta½ 49. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dv²hi, bhikkhave, diµµhigatehi pariyuµµhit± devamanuss± ol²yanti eke, atidh±vanti eke; cakkhumanto ca passanti. ``kathańca, bhikkhave, ol²yanti eke? bhav±r±m±, bhikkhave, devamanuss± bhavarat± bhavasammudit± tesa½ bhavanirodh±ya dhamme desiyam±ne citta½ na pakkhandati na pas²dati na santiµµhati n±dhimuccati. eva½ kho, bhikkhave, ol²yanti eke. ``kathańca , bhikkhave, atidh±vanti eke? bhaveneva kho paneke aµµ²yam±n± har±yam±n± jiguccham±n± vibhava½ abhinandanti -- yato kira, bho, aya½ att± {satto (s²0 ka0)} k±yassa bhed± para½ maraŗ± ucchijjati vinassati na hoti para½ maraŗ±; eta½ santa½ eta½ paŗ²ta½ eta½ y±th±vanti. eva½ kho, bhikkhave, atidh±vanti eke. ``kathańca, bhikkhave, cakkhumanto passanti? idha bhikkhu bh³ta½ bh³tato passati; bh³ta½ bh³tato disv± bh³tassa nibbid±ya vir±g±ya nirodh±ya paµipanno hoti. eva½ kho, bhikkhave, cakkhumanto passant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``ye {yo (sy±0 ka0)} bh³ta½ bh³tato disv±, bh³tassa ca atikkama½. yath±bh³te vimuccanti, bhavataŗh± parikkhay±.. ``sa ve {sace (ka0 s²0 sy±0 p²0)} bh³taparińńo, so v²tataŗho bhav±bhave. bh³tassa vibhav± bhikkhu, n±gacchati punabbhava''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dv±dasama½. dutiyo vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- dve indriy± dve tapan²y±, s²lena apare duve. anott±p² kuhan± dve ca, sa½vejan²yena te dasa.. vitakk± desan± vijj±, pańń± dhammena pańcama½. aj±ta½ dh±tusall±na½, sikkh± j±gariyena ca. ap±yadiµµhiy± ceva {yeva (s²0 sy±0)}, b±v²sati pak±sit±ti.. dukanip±to niµµhito. 3. tikanip±to 1. paµhamavaggo 1. m³lasutta½ 50. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²ŗim±ni, bhikkhave, akusalam³l±ni. katam±ni t²ŗi? lobho akusalam³la½, doso akusalam³la½, moho akusalam³la½ -- im±ni kho, bhikkhave, t²ŗi akusalam³l±n²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``lobho doso ca moho ca, purisa½ p±pacetasa½. hi½santi attasambh³t±, tacas±ra½va samphala''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. dh±tusutta½ 51. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tisso im±, bhikkhave, dh±tuyo. katam± tisso? r³padh±tu, ar³padh±tu, nirodhadh±tu -- im± kho, bhikkhave, tisso dh±tuyo''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``r³padh±tu½ {r³padh±tu (sabbattha)} parińń±ya, ar³pesu asaŗµhit±. nirodhe ye vimuccanti, te jan± maccuh±yino.. ``k±yena amata½ dh±tu½, phusayitv± {phussayitv± (sy±0), phassayitv± (p²0)} nir³padhi½. upadhippaµinissagga½, sacchikatv± an±savo. deseti samm±sambuddho, asoka½ viraja½ pada''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti.. dutiya½. 3. paµhamavedan±sutta½ 52. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tisso im±, bhikkhave, vedan±. katam± tisso? sukh± vedan±, dukkh± vedan±, adukkhamasukh± vedan± -- im± kho, bhikkhave, tisso vedan±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sam±hito sampaj±no, sato buddhassa s±vako. vedan± ca paj±n±ti, vedan±nańca sambhava½.. ``yattha cet± nirujjhanti, maggańca khayag±mina½. vedan±na½ khay± bhikkhu, nicch±to parinibbuto''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. dutiyavedan±sutta½ 53. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tisso im± , bhikkhave, vedan±. katam± tisso? sukh± vedan±, dukkh± vedan±, adukkhamasukh± vedan±. sukh±, bhikkhave, vedan± dukkhato daµµhabb±; dukkh± vedan± sallato daµµhabb±; adukkhamasukh± vedan± aniccato daµµhabb±. yato kho, bhikkhave, bhikkhuno sukh± vedan± dukkhato diµµh± hoti, dukkh± vedan± sallato diµµh± hoti, adukkhamasukh± vedan± aniccato diµµh± hoti; aya½ vuccati, bhikkhave, `bhikkhu ariyo sammaddaso acchecchi {acchejji (s²0 p²0), acchijji (ka0)}, taŗha½, vivattayi {v±vattayi (s²0 aµµha0)} sa½yojana½, samm± m±n±bhisamay± antamak±si dukkhass±'''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yo sukha½ dukkhato adda {dakkhi (s²0 p²0 ka0), adakkhi (sy±0)}, dukkhamaddakkhi sallato. adukkhamasukha½ santa½, adakkhi na½ aniccato.. ``sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati. abhińń±vosito santo, sa ve yog±tigo mun²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. paµhamaesan±sutta½ 54. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tisso im±, bhikkhave, esan±. katam± tisso? k±mesan±, bhavesan±, brahmacariyesan± -- im± kho, bhikkhave, tisso esan±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sam±hito sampaj±no, sato buddhassa s±vako. esan± ca paj±n±ti, esan±nańca sambhava½.. ``yattha cet± nirujjhanti, maggańca khayag±mina½. esan±na½ khay± bhikkhu, nicch±to parinibbuto''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. dutiyaesan±sutta½ 55. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tisso im±, bhikkhave, esan±. katam± tisso? k±mesan±, bhavesan±, brahmacariyesan± -- im± kho, bhikkhave, tisso esan±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±mesan± bhavesan±, brahmacariyesan± saha. iti saccapar±m±so, diµµhiµµh±n± samussay±.. ``sabbar±gavirattassa, taŗhakkhayavimuttino. esan± paµinissaµµh±, diµµhiµµh±n± sam³hat±. esan±na½ khay± bhikkhu, nir±so akatha½kath²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. paµhama±savasutta½ 56. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, ±sav±. katame tayo? k±m±savo, bhav±savo, avijj±savo -- ime kho, bhikkhave, tayo ±sav±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sam±hito sampaj±no, sato buddhassa s±vako. ±save ca paj±n±ti, ±sav±nańca sambhava½.. ``yattha cet± nirujjhanti, maggańca khayag±mina½. ±sav±na½ khay± bhikkhu, nicch±to parinibbuto''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. 8. dutiya±savasutta½ 57. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, ±sav±. katame tayo? k±m±savo, bhav±savo, avijj±savo -- ime kho, bhikkhave, tayo ±sav±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yassa k±m±savo kh²ŗo, avijj± ca vir±jit±. bhav±savo parikkh²ŗo, vippamutto nir³padhi. dh±reti antima½ deha½, jetv± m±ra½ sav±hini''nti {sav±hananti (bah³su)}.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. taŗh±sutta½ 58. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tisso im±, bhikkhave, taŗh±. katam± tisso? k±mataŗh±, bhavataŗh±, vibhavataŗh± -- im± kho, bhikkhave, tisso taŗh±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``taŗh±yogena sa½yutt±, rattacitt± bhav±bhave. te yogayutt± m±rassa, ayogakkhemino jan±. satt± gacchanti sa½s±ra½, j±t²maraŗag±mino.. ``ye ca taŗha½ pahantv±na, v²tataŗh± {nikkaŗh± ca (s²0 ka0)} bhav±bhave. te ve {te ca (s²0 p²0 ka0)} p±raŖgat± {p±ragat± (ka0 s²0 sy±0)} loke, ye patt± ±savakkhaya''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. m±radheyyasutta½ 59. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²hi, bhikkhave, dhammehi samann±gato bhikkhu atikkamma m±radheyya½ ±diccova virocati. katamehi t²hi? idha, bhikkhave, bhikkhu asekhena s²lakkhandhena samann±gato hoti, asekhena sam±dhikkhandhena samann±gato hoti, asekhena pańń±kkhandhena samann±gato hoti -- imehi kho, bhikkhave, t²hi dhammehi samann±gato bhikkhu atikkamma m±radheyya½ ±diccova virocat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``s²la½ sam±dhi pańń± ca, yassa ete subh±vit±. atikkamma m±radheyya½, ±diccova virocat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. paµhamo vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- m³ladh±tu atha vedan± duve, esan± ca duve ±sav± duve. taŗh±to ca atha {taŗh±to atha (sy±0)} m±radheyyato, vaggam±hu paµhamanti muttamanti.. 2. dutiyavaggo 1. puńńakiriyavatthusutta½ 60. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²ŗim±ni, bhikkhave, puńńakiriyavatth³ni. katam±ni t²ŗi? d±namaya½ puńńakiriyavatthu, s²lamaya½ puńńakiriyavatthu, bh±van±maya½ puńńakiriyavatthu -- im±ni kho, bhikkhave, t²ŗi puńńakiriyavatth³n²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``puńńameva so sikkheyya, ±yatagga½ sukhudraya½. d±nańca samacariyańca, mettacittańca bh±vaye.. ``ete dhamme bh±vayitv±, tayo sukhasamuddaye. aby±pajjha½ sukha½ loka½, paŗ¹ito upapajjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. cakkhusutta½ 61. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²ŗim±ni, bhikkhave, cakkh³ni. katam±ni t²ŗi? ma½sacakkhu, dibbacakkhu, pańń±cakkhu -- im±ni kho, bhikkhave, t²ŗi cakkh³n²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``ma½sacakkhu dibbacakkhu, pańń±cakkhu anuttara½. et±ni t²ŗi cakkh³ni, akkh±si purisuttamo.. ``ma½sacakkhussa upp±do, maggo dibbassa cakkhuno. yato ń±ŗa½ udap±di, pańń±cakkhu anuttara½. yassa cakkhussa paµil±bh±, sabbadukkh± pamuccat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3. indriyasutta½ 62. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²ŗim±ni, bhikkhave, indriy±ni. katam±ni t²ŗi? anańń±tańńass±m²tindriya½, ańńindriya½, ańń±t±vindriya½ -- im±ni kho, bhikkhave, t²ŗi indriy±n²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sekhassa sikkham±nassa, ujumagg±nus±rino. khayasmi½ paµhama½ ń±ŗa½, tato ańń± anantar±.. ``tato ańń± vimuttassa, ń±ŗa½ ve hoti t±dino. akupp± me vimutt²ti, bhavasa½yojanakkhay±.. ``sa ve {sace (s²0 sy±0)} indriyasampanno, santo santipade rato. dh±reti antima½ deha½, jetv± m±ra½ sav±hini''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. addh±sutta½ 63. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, addh±. katame tayo? at²to addh±, an±gato addh±, paccuppanno addh± -- ime kho, bhikkhave, tayo addh±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``akkheyyasańńino satt±, akkheyyasmi½ patiµµhit±. akkheyya½ aparińń±ya, yogam±yanti maccuno.. ``akkheyyańca parińń±ya, akkh±t±ra½ na mańńati. phuµµho vimokkho manas±, santipadamanuttara½.. ``sa ve {sace (ka0)} akkheyyasampanno, santo santipade rato. saŖkh±yasev² dhammaµµho, saŖkhya½ nopeti vedag³''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. duccaritasutta½ 64. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²ŗim±ni, bhikkhave, duccarit±ni. katam±ni t²ŗi? k±yaduccarita½, vac²duccarita½, manoduccarita½ -- im±ni kho, bhikkhave, t²ŗi duccarit±n²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±yaduccarita½ katv±, vac²duccarit±ni ca. manoduccarita½ katv±, yańcańńa½ dosasa½hita½.. ``akatv± kusala½ kamma½, katv±n±kusala½ bahu½. k±yassa bhed± duppańńo, niraya½ sopapajjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. sucaritasutta½ 65. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²ŗim±ni, bhikkhave, sucarit±ni. katam±ni t²ŗi? k±yasucarita½, vac²sucarita½, manosucarita½ -- im±ni kho, bhikkhave, t²ŗi sucarit±n²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±yaduccarita½ hitv±, vac²duccarit±ni ca. manoduccarita½ hitv±, yańcańńa½ dosasa½hita½.. ``akatv±kusala½ kamma½, katv±na kusala½ bahu½. k±yassa bhed± sappańńo, sagga½ so upapajjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. soceyyasutta½ 66. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²ŗim±ni, bhikkhave, soceyy±ni. katam±ni t²ŗi? k±yasoceyya½, vac²soceyya½, manosoceyya½ -- im±ni kho, bhikkhave, t²ŗi soceyy±n²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±yasuci½ vac²suci½ {v±c±suci½ (ka0)}, cetosuciman±sava½. suci½ soceyyasampanna½, ±hu sabbappah±yina''nti {±hu ninh±tap±pakanti (a0 ni0 3.122) yuttatara½}.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. 8. moneyyasutta½ 67. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²ŗim±ni, bhikkhave, moneyy±ni. katam±ni t²ŗi? k±yamoneyya½, vac²moneyya½, manomoneyya½ -- im±ni kho, bhikkhave, t²ŗi moneyy±n²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±yamuni½ vac²muni½, manomuniman±sava½. muni½ moneyyasampanna½, ±hu ninh±tap±paka''nti {±hu sabbappah±yinanti (a0 ni0 3.123)}.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. paµhamar±gasutta½ 68. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``yassa kassaci, bhikkhave, r±go appah²no, doso appah²no, moho appah²no -- aya½ vuccati, bhikkhave, `baddho {bando (bah³su)} m±rassa paµimukkassa m±rap±so yath±k±makaraŗ²yo {yath± k±makaraŗ²yo ca (s²0 sy±0 p²0 ka0)} p±pimato'. yassa kassaci, bhikkhave, r±go pah²no, doso pah²no, moho pah²no -- aya½ vuccati, bhikkhave, `abaddho m±rassa omukkassa m±rap±so na yath± k±makaraŗ²yo {na yath±k±makaraŗ²yo ca (sy±0)} p±pimato'''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yassa r±go ca doso ca, avijj± ca vir±jit±. ta½ bh±vitattańńatara½, brahmabh³ta½ tath±gata½. buddha½ verabhay±t²ta½, ±hu sabbappah±yina''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. dutiyar±gasutta½ 69. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa v± bhikkhuniy± v± r±go appah²no, doso appah²no, moho appah²no -- aya½ vuccati, bhikkhave, na `atari {atiŗŗo (ka0 s²0 ka0)} samudda½ sa³mi½ sav²ci½ s±vaµµa½ sagaha½ sarakkhasa½'. yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa v± bhikkhuniy± v± r±go pah²no, doso pah²no, moho pah²no -- aya½ vuccati, bhikkhave, `atari samudda½ sa³mi½ sav²ci½ s±vaµµa½ sagaha½ sarakkhasa½, tiŗŗo p±raŖgato {p±ragato (s²0 aµµha0 sy±0)} thale tiµµhati br±hmaŗo'''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yassa r±go ca doso ca, avijj± ca vir±jit±. soma½ samudda½ sagaha½ sarakkhasa½, sa³mibhaya½ duttara½ accat±ri.. ``saŖg±tigo maccujaho nir³padhi, pah±si dukkha½ apunabbhav±ya. atthaŖgato so na pam±ŗameti, amohayi maccur±janti br³m²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. dutiyo vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- puńńa½ cakkhu atha indriy±ni {atthindriy± (sy±0)}, addh± ca carita½ duve soci {suci (sy±0)}. muno {mune (sy±0)} atha r±gaduve, puna vaggam±hu dutiyamuttamanti.. 3. tatiyavaggo 1. micch±diµµhikasutta½ 70. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± k±yaduccaritena samann±gat± vac²duccaritena samann±gat± manoduccaritena samann±gat± ariy±na½ upav±dak± micch±diµµhik± micch±diµµhikammasam±d±n±. te k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±. ``ta½ kho pan±ha½, bhikkhave, n±ńńassa samaŗassa v± br±hmaŗassa v± sutv± vad±mi. diµµh± may±, bhikkhave, satt± k±yaduccaritena samann±gat± vac²duccaritena samann±gat± manoduccaritena samann±gat± ariy±na½ upav±dak± micch±diµµhik± micch±diµµhikammasam±d±n±. te k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±. api ca, bhikkhave, yadeva s±ma½ ń±ta½ s±ma½ diµµha½ s±ma½ vidita½ tadev±ha½ vad±mi. ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± k±yaduccaritena samann±gat± vac²duccaritena samann±gat± manoduccaritena samann±gat± ariy±na½ upav±dak± micch±diµµhik± micch±diµµhikammasam±d±n±. te k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``micch± mana½ paŗidh±ya, micch± v±cańca bh±siya {mic± v±ca½ abh±siya (sabbattha)}. micch± kamm±ni katv±na, k±yena idha puggalo.. ``appassut±puńńakaro {appassutopuńńakaro (s²0), appassuto apuńńakaro (sy±0 p²0)}, appasmi½ idha j²vite. k±yassa bhed± duppańńo, niraya½ sopapajjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. samm±diµµhikasutta½ 71. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± k±yasucaritena samann±gat± vac²sucaritena samann±gat± manosucaritena samann±gat± ariy±na½ anupav±dak± samm±diµµhik± samm±diµµhikammasam±d±n±. te k±yassa bhed± para½ maraŗ± sugati½ sagga½ loka½ upapann±. ``ta½ kho pan±ha½, bhikkhave, n±ńńassa samaŗassa v± br±hmaŗassa v± sutv± vad±mi. diµµh± may± , bhikkhave, satt± k±yasucaritena samann±gat± vac²sucaritena samann±gat± manosucaritena samann±gat± ariy±na½ anupav±dak± samm±diµµhik± samm±diµµhikammasam±d±n±. te k±yassa bhed± para½ maraŗ± sugati½ sagga½ loka½ upapann±. api ca, bhikkhave, yadeva s±ma½ ń±ta½ s±ma½ diµµha½ s±ma½ vidita½ tadev±ha½ vad±mi. ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± k±yasucaritena samann±gat± vac²sucaritena samann±gat± manosucaritena samann±gat± ariy±na½ anupav±dak± samm±diµµhik± samm±diµµhikammasam±d±n±. te k±yassa bhed± para½ maraŗ± sugati½ sagga½ loka½ upapann±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``samm± mana½ paŗidh±ya, samm± v±cańca bh±siya {samm± v±ca½ abh±siya (sabbattha)}. samm± kamm±ni katv±na, k±yena idha puggalo.. ``bahussuto puńńakaro, appasmi½ idha j²vite. k±yassa bhed± sappańńo, sagga½ so upapajjat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3. nissaraŗiyasutta½ 72. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tisso im±, bhikkhave, nissaraŗiy± {niss±raŗ²y± (a0 ni0 5.200)} dh±tuyo. katam± tisso? k±m±nameta½ nissaraŗa½ yadida½ nekkhamma½, r³p±nameta½ nissaraŗa½ yadida½ ±ruppa½, ya½ kho pana kińci bh³ta½ saŖkhata½ paµiccasamuppanna½ nirodho tassa nissaraŗa½ -- im± kho, bhikkhave, tisso nissaraŗiy± dh±tuyo''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±manissaraŗa½ ńatv±, r³p±nańca atikkama½. sabbasaŖkh±rasamatha½, phusa½ ±t±pi sabbad±.. ``sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati. abhińń±vosito santo, sa ve yog±tigo mun²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. santatarasutta½ 73. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``r³pehi, bhikkhave, ar³p± {±rupp± (s²0)} santatar±, ar³pehi nirodho santataro''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``ye ca r³p³pag± satt±, ye ca ar³paµµh±yino {±ruppaµµh±yino (s²0)}. nirodha½ appaj±nant±, ±gant±ro punabbhava½.. ``ye ca r³pe parińń±ya, ar³pesu asaŗµhit±. nirodhe ye vimuccanti, te jan± maccuh±yino.. ``k±yena amata½ dh±tu½, phusayitv± nir³padhi½. upadhippaµinissagga½, sacchikatv± an±savo. deseti samm±sambuddho, asoka½ viraja½ pada''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. puttasutta½ 74. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, putt± santo sa½vijjam±n± lokasmi½. katame tayo? atij±to, anuj±to, avaj±toti. ``kathańca , bhikkhave, putto atij±to hoti? idha, bhikkhave, puttassa m±t±pitaro honti na buddha½ saraŗa½ gat±, na dhamma½ saraŗa½ gat±, na saŖgha½ saraŗa½ gat±; p±ŗ±tip±t± appaµivirat±, adinn±d±n± appaµivirat±, k±mesumicch±c±r± appaµivirat±, mus±v±d± appaµivirat±, sur±merayamajjapam±daµµh±n± appaµivirat±, duss²l± p±padhamm±. putto ca nesa½ hoti buddha½ saraŗa½ gato, dhamma½ saraŗa½ gato, saŖgha½ saraŗa½ gato; p±ŗ±tip±t± paµivirato, adinn±d±n± paµivirato, k±mesumicch±c±r± paµivirato, mus±v±d± paµivirato, sur±merayamajjapam±daµµh±n± paµivirato, s²lav± kaly±ŗadhammo. eva½ kho, bhikkhave, putto atij±to hoti. ``kathańca , bhikkhave, putto anuj±to hoti? idha, bhikkhave, puttassa m±t±pitaro honti buddha½ saraŗa½ gat±, dhamma½ saraŗa½ gat±, saŖgha½ saraŗa½ gat±; p±ŗ±tip±t± paµivirat±, adinn±d±n± paµivirat±, k±mesumicch±c±r± paµivirat±, mus±v±d± paµivirat±, sur±merayamajjapam±daµµh±n± paµivirat±, s²lavanto kaly±ŗadhamm±. puttopi nesa½ hoti buddha½ saraŗa½ gato, dhamma½ saraŗa½ gato, saŖgha½ saraŗa½ gato; p±ŗ±tip±t± paµivirato, adinn±d±n± paµivirato, k±mesumicch±c±r± paµivirato, mus±v±d± paµivirato, sur±merayamajjapam±daµµh±n± paµivirato, s²lav± kaly±ŗadhammo. eva½ kho, bhikkhave, putto anuj±to hoti. ``kathańca , bhikkhave, putto avaj±to hoti? idha, bhikkhave, puttassa m±t±pitaro honti buddha½ saraŗa½ gat±, dhamma½ saraŗa½ gat±, saŖgha½ saraŗa½ gat±; p±ŗ±tip±t± paµivirat±, adinn±d±n± paµivirat±, k±mesumicch±c±r± paµivirat±, mus±v±d± paµivirat±, sur±merayamajjapam±daµµh±n± paµivirat±, s²lavanto kaly±ŗadhamm±. putto ca nesa½ hoti na buddha½ saraŗa½ gato, na dhamma½ saraŗa½ gato, na saŖgha½ saraŗa½ gato; p±ŗ±tip±t± appaµivirato, adinn±d±n± appaµivirato, k±mesumicch±c±r± appaµivirato, mus±v±d± appaµivirato, sur±merayamajjapam±daµµh±n± appaµivirato, duss²lo p±padhammo. eva½ kho, bhikkhave, putto avaj±to hoti. ime kho, bhikkhave, tayo putt± santo sa½vijjam±n± lokasmi''nti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``atij±ta½ anuj±ta½, puttamicchanti paŗ¹it±. avaj±ta½ na icchanti, yo hoti kulagandhano.. ``ete kho putt± lokasmi½, ye bhavanti up±sak±. saddh± s²lena sampann±, vadańń³ v²tamacchar±. cando abbhaghan± mutto, paris±su virocare''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. avuµµhikasutta½ 75. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, puggal± santo sa½vijjam±n± lokasmi½. katame tayo? avuµµhikasamo , padesavass², sabbatth±bhivass². ``kathańca , bhikkhave, puggalo avuµµhikasamo hoti? idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesańńeva na d±t± hoti, samaŗabr±hmaŗakapaŗaddhikavanibbakay±cak±na½ {... vaŗibbakay±cak±na½ (s²0)} anna½ p±na½ vattha½ y±na½ m±l±gandhavilepana½ seyy±vasathapad²peyya½. eva½ kho, bhikkhave, puggalo avuµµhikasamo hoti. ``kathańca, bhikkhave, puggalo padesavass² hoti? idha, bhikkhave, ekacco puggalo ekacc±na½ d±t± (hoti) {( ) natthi sy±mapotthake}, ekacc±na½ na d±t± hoti samaŗabr±hmaŗakapaŗaddhikavanibbakay±cak±na½ anna½ p±na½ vattha½ y±na½ m±l±gandhavilepana½ seyy±vasathapad²peyya½. eva½ kho, bhikkhave, puggalo padesavass² hoti. ``kathańca, bhikkhave, puggalo sabbatth±bhivass² hoti? idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbesa½va deti, samaŗabr±hmaŗakapaŗaddhikavanibbakay±cak±na½ anna½ p±na½ vattha½ y±na½ m±l±gandhavilepana½ seyy±vasathapad²peyya½. eva½ kho, bhikkhave, puggalo sabbatth±bhivass² hoti. ime kho, bhikkhave, tayo puggal± santo sa½vijjam±n± lokasmi''nti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``na samaŗe na br±hmaŗe, na kapaŗaddhikavanibbake. laddh±na sa½vibh±jeti, anna½ p±nańca bhojana½. ta½ ve avuµµhikasamoti, ±hu na½ puris±dhama½.. ``ekacc±na½ na dad±ti, ekacc±na½ pavecchati. ta½ ve padesavass²ti, ±hu medh±vino jan±.. ``subhikkhav±co puriso, sabbabh³t±nukampako. ±modam±no pakireti, detha deth±ti bh±sati.. ``yath±pi megho thanayitv±, gajjayitv± pavassati. thala½ ninnańca p³reti, abhisandantova {abhisandentova (?)} v±rin±.. ``evameva idhekacco, puggalo hoti t±diso. dhammena sa½haritv±na, uµµh±n±dhigata½ dhana½. tappeti annap±nena, samm± patte vanibbake''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. sukhapatthan±sutta½ 76. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²ŗim±ni, bhikkhave, sukh±ni patthayam±no s²la½ rakkheyya paŗ¹ito. katam±ni t²ŗi? pasa½s± me ±gacchat³ti {±gacchant³ti (sy±0)} s²la½ rakkheyya paŗ¹ito, bhog± me uppajjant³ti s²la½ rakkheyya paŗ¹ito, k±yassa bhed± para½ maraŗ± sugati½ sagga½ loka½ upapajjiss±m²ti s²la½ rakkheyya paŗ¹ito. im±ni kho, bhikkhave, t²ŗi sukh±ni patthayam±no s²la½ rakkheyya paŗ¹ito''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``s²la½ rakkheyya medh±v², patthay±no tayo sukhe. pasa½sa½ vittal±bhańca, pecca sagge pamodana½.. ``akarontopi ce p±pa½, karontamupasevati. saŖkiyo hoti p±pasmi½, avaŗŗo cassa r³hati.. ``y±disa½ kurute mitta½, y±disa½ c³pasevati. sa ve t±disako hoti, sahav±so hi {sahav±sopi (s²0 ka0)} t±diso.. ``sevam±no sevam±na½, samphuµµho samphusa½ para½. saro diddho kal±pa½va, alittamupalimpati. upalepabhay± {upalimpabhay± (ka0)} dh²ro, neva p±pasakh± siy±.. ``p³timaccha½ kusaggena, yo naro upanayhati. kus±pi p³ti v±yanti, eva½ b±l³pasevan±.. ``tagarańca pal±sena, yo naro upanayhati. patt±pi surabhi v±yanti, eva½ dh²r³pasevan±.. ``tasm± pattapuµasseva {pal±sapuµasseva (p²0 ka0)}, ńatv± samp±kamattano. asante nupaseveyya, sante seveyya paŗ¹ito. asanto niraya½ nenti, santo p±penti suggati''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. 8. bhidurasutta½ 77. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``bhidur±ya½ {bhindant±ya½ (sy±0 p²0 ka0)}, bhikkhave, k±yo, vińń±ŗa½ vir±gadhamma½, sabbe upadh² anicc± dukkh± vipariŗ±madhamm±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±yańca bhidura½ {bhindanta½ (sy±0 p²0 ka0)} ńatv±, vińń±ŗańca vir±guna½ {vir±gika½ (ka0 s²0), pabhaŖguŗa½ (sy±0)}. upadh²su bhaya½ disv±, j±timaraŗamaccag±. sampatv± parama½ santi½, k±la½ kaŖkhati bh±vitatto''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. dh±tusosa½sandanasutta½ 78. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dh±tuso, bhikkhave, satt± sattehi saddhi½ sa½sandanti samenti. h²n±dhimuttik± satt± h²n±dhimuttikehi sattehi saddhi½ sa½sandanti samenti, kaly±ŗ±dhimuttik± satt± kaly±ŗ±dhimuttikehi sattehi saddhi½ sa½sandanti samenti. ``at²tampi, bhikkhave, addh±na½ dh±tusova satt± sattehi saddhi½ sa½sandi½su sami½su. h²n±dhimuttik± satt± h²n±dhimuttikehi sattehi saddhi½ sa½sandi½su sami½su, kaly±ŗ±dhimuttik± satt± kaly±ŗ±dhimuttikehi sattehi saddhi½ sa½sandi½su sami½su. ``an±gatampi , bhikkhave, addh±na½ dh±tusova satt± sattehi saddhi½ sa½sandissanti samessanti. h²n±dhimuttik± satt± h²n±dhimuttikehi sattehi saddhi½ sa½sandissanti samessanti, kaly±ŗ±dhimuttik± satt± kaly±ŗ±dhimuttikehi sattehi saddhi½ sa½sandissanti samessanti. ``etarahipi, bhikkhave, paccuppana½ addh±na½ dh±tusova satt± sattehi saddhi½ sa½sandanti samenti. h²n±dhimuttik± satt± h²n±dhimuttikehi sattehi saddhi½ sa½sandanti samenti, kaly±ŗ±dhimuttik± satt± kaly±ŗ±dhimuttikehi sattehi saddhi½ sa½sandanti sament²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sa½sagg± vanatho j±to, asa½saggena chijjati. paritta½ d±rum±ruyha, yath± s²de mahaŗŗave.. ``eva½ kus²tam±gamma, s±dhuj²v²pi s²dati. tasm± ta½ parivajjeyya, kus²ta½ h²nav²riya½.. ``pavivittehi ariyehi, pahitattehi jh±yibhi. nicca½ ±raddhav²riyehi, paŗ¹itehi sah±vase''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. parih±nasutta½ 79. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, dhamm± sekhassa bhikkhuno parih±n±ya sa½vattanti. katame tayo? idha, bhikkhave, sekho bhikkhu kamm±r±mo hoti, kammarato, kamm±r±matamanuyutto; bhass±r±mo hoti, bhassarato, bhass±r±matamanuyutto; nidd±r±mo hoti, nidd±rato, nidd±r±matamanuyutto. ime kho, bhikkhave, tayo dhamm± sekhassa bhikkhuno parih±n±ya sa½vattanti. ``tayome, bhikkhave, dhamm± sekhassa bhikkhuno aparih±n±ya sa½vattanti. katame tayo? idha, bhikkhave, sekho bhikkhu na kamm±r±mo hoti, na kammarato, na kamm±r±matamanuyutto; na bhass±r±mo hoti, na bhassarato, na bhass±r±matamanuyutto; na nidd±r±mo hoti, na nidd±rato , na nidd±r±matamanuyutto. ime kho, bhikkhave, tayo dhamm± sekhassa bhikkhuno aparih±n±ya sa½vattant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``kamm±r±mo bhass±r±mo {bhassarato (sabbatha)}, nidd±r±mo ca uddhato. abhabbo t±diso bhikkhu, phuµµhu½ sambodhimuttama½.. ``tasm± hi appakiccassa, appamiddho anuddhato. bhabbo so t±diso bhikkhu, phuµµhu½ sambodhimuttama''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. tatiyo vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- dve diµµh² nissaraŗa½ r³pa½, putto avuµµhikena ca. sukh± ca bhiduro {bhindan± (sabbattha)} dh±tu, parih±nena te das±ti.. 4. catutthavaggo 1. vitakkasutta½ 80. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, akusalavitakk±. katame tayo? anavańńattipaµisa½yutto vitakko, l±bhasakk±rasilokapaµisa½yutto vitakko, par±nuddayat±paµisa½yutto vitakko. ime kho, bhikkhave, tayo akusalavitakk±''ti . etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``anavańńattisa½yutto, l±bhasakk±rag±ravo. sahanand² amaccehi, ±r± sa½yojanakkhay±.. ``yo ca puttapasu½ hitv±, viv±he sa½har±ni {saŖgah±ni (ka0 s²0 sy±0 p²0)} ca. bhabbo so t±diso bhikkhu, phuµµhu½ sambodhimuttama''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. sakk±rasutta½ 81. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± sakk±rena abhibh³t±, pariy±dinnacitt±, k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±. ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± asakk±rena abhibh³t±, pariy±dinnacitt±, k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±. ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± sakk±rena ca asakk±rena ca tadubhayena abhibh³t±, pariy±dinnacitt±, k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±. ``ta½ kho pan±ha½, bhikkhave, n±ńńassa samaŗassa v± br±hmaŗassa v± sutv± vad±mi; ( ) {(diµµh± may± bhikkhave satt± sakk±rena abhibh³t±. ...pe0... asakk±rena abhibh³t± ...pe0... sakk±rena ca asakk±rena ca tadubhayena abhibh³t± pariy±dinnacitt± k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±.) (sy±0) purimavagge micch±diµµhikasamm±diµµhikasuttehi pana sameti, anvayabyatirekav±ky±na½ pana anantaritatt± p±sa½satar±.)} api ca, bhikkhave, yadeva me s±ma½ ń±ta½ s±ma½ diµµha½ s±ma½ vidita½ tamev±ha½ vad±mi. ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± sakk±rena abhibh³t±, pariy±dinnacitt±, k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±. ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± asakk±rena abhibh³t±, pariy±dinnacitt±, k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±. ``diµµh± may±, bhikkhave, satt± sakk±rena ca asakk±rena ca tadubhayena abhibh³t±, pariy±dinnacitt±, k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yassa sakkariyam±nassa, asakk±rena c³bhaya½. sam±dhi na vikampati, appam±davih±rino {appam±ŗavih±rino (s²0 aµµha0)}.. ``ta½ jh±yina½ s±tatika½, sukhuma½ diµµhivipassaka½ . up±d±nakkhay±r±ma½, ±hu sappuriso it²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3. devasaddasutta½ 82. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, devesu devasadd± niccharanti samay± samaya½ up±d±ya. katame tayo? yasmi½, bhikkhave, samaye ariyas±vako kesamassu½ oh±retv± k±s±y±ni vatth±ni acch±detv± ag±rasm± anag±riya½ pabbajj±ya ceteti, tasmi½ samaye {tasmi½ bhikkhave samaye (p²0 ka0)} devesu devasaddo niccharati -- `eso ariyas±vako m±rena saddhi½ saŖg±m±ya cetet²'ti. aya½, bhikkhave, paµhamo devesu devasaddo niccharati samay± samaya½ up±d±ya. ``puna capara½, bhikkhave, yasmi½ samaye ariyas±vako sattanna½ bodhipakkhiy±na½ dhamm±na½ bh±van±nuyogamanuyutto viharati, tasmi½ samaye devesu devasaddo niccharati -- `eso ariyas±vako m±rena saddhi½ saŖg±met²'ti. aya½, bhikkhave, dutiyo devesu devasaddo niccharati samay± samaya½ up±d±ya. ``puna capara½, bhikkhave, yasmi½ samaye ariyas±vako ±sav±na½ khay± an±sava½ cetovimutti½ pańń±vimutti½ diµµheva dhamme saya½ abhińń± sacchikatv± upasampajja viharati, tasmi½ samaye devesu devasaddo niccharati -- `eso ariyas±vako vijitasaŖg±mo tameva saŖg±mas²sa½ abhivijiya ajjh±vasat²'ti. aya½, bhikkhave, tatiyo devesu devasaddo niccharati samay± samaya½ up±d±ya. ime kho, bhikkhave, tayo devesu devasadd± niccharanti samay± samaya½ up±d±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``disv± vijitasaŖg±ma½, samm±sambuddhas±vaka½. devat±pi namassanti, mahanta½ v²tas±rada½.. ``namo te puris±jańńa, yo tva½ dujjayamajjhabh³. jetv±na maccuno sena½, vimokkhena an±vara½.. ``iti heta½ namassanti, devat± pattam±nasa½. tańhi tassa na passanti, yena maccuvasa½ vaje''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. pańcapubbanimittasutta½ 83. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``yad±, bhikkhave, devo devak±y± cavanadhammo hoti, pańcassa pubbanimitt±ni p±tubhavanti -- m±l± mil±yanti, vatth±ni kilissanti, kacchehi sed± muccanti, k±ye dubbaŗŗiya½ okkamati, sake devo dev±sane n±bhiramat²ti. tamena½, bhikkhave, dev± `cavanadhammo aya½ devaputto'ti iti viditv± t²hi v±c±hi anumodenti {anumodanti (s²0 sy±0 p²0)} -- `ito, bho, sugati½ gaccha, sugati½ gantv± suladdhal±bha½ labha, suladdhal±bha½ labhitv± suppatiµµhito bhav±h²'''ti. eva½ vutte, ańńataro bhikkhu bhagavanta½ etadavoca -- ``kinnu kho, bhante, dev±na½ sugatigamanasaŖkh±ta½; kińca, bhante, dev±na½ suladdhal±bhasaŖkh±ta½ ; ki½ pana, bhante, dev±na½ suppatiµµhitasaŖkh±ta''nti? ``manussatta½ kho, bhikkhu {bhikkhave (sy±0 p²0)}, dev±na½ sugatigamanasaŖkh±ta½; ya½ manussabh³to sam±no tath±gatappavedite dhammavinaye saddha½ paµilabhati. ida½ kho, bhikkhu {bhikkhave (sy±0 p²0)}, dev±na½ suladdhal±bhasaŖkh±ta½; s± kho panassa saddh± niviµµh± hoti m³laj±t± patiµµhit± da¼h± asa½h±riy± samaŗena v± br±hmaŗena v± devena v± m±rena v± brahmun± v± kenaci v± lokasmi½. ida½ kho, bhikkhu {bhikkhave (sy±0 p²0)}, dev±na½ suppatiµµhitasaŖkh±ta''nti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yad± devo devak±y±, cavati ±yusaŖkhay±. tayo sadd± niccharanti, dev±na½ anumodata½.. ```ito bho sugati½ gaccha, manuss±na½ sahabyata½. manussabh³to saddhamme, labha saddha½ anuttara½.. ```s± te saddh± niviµµhassa, m³laj±t± patiµµhit±. y±vaj²va½ asa½h²r±, saddhamme suppavedite.. ```k±yaduccarita½ hitv±, vac²duccarit±ni ca. manoduccarita½ hitv±, yańcańńa½ dosasańhita½.. ```k±yena kusala½ katv±, v±c±ya kusala½ bahu½. manas± kusala½ katv±, appam±ŗa½ nir³padhi½.. ```tato opadhika½ puńńa½, katv± d±nena ta½ bahu½. ańńepi macce saddhamme, brahmacariye nivesaya' {nivesaye (s²0 sy±0)}.. ``im±ya anukamp±ya, dev± deva½ yad± vid³. cavanta½ anumodenti, ehi deva punappuna''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. bahujanahitasutta½ 84. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome puggal± loke uppajjam±n± uppajjanti bahujanahit±ya bahujanasukh±ya lok±nukamp±ya atth±ya hit±ya sukh±ya devamanuss±na½. katame tayo? idha, bhikkhave, tath±gato loke uppajjati araha½ samm±sambuddho vijj±caraŗasampanno sugato lokavid³ anuttaro purisadammas±rathi satth± devamanuss±na½ buddho bhagav±. so dhamma½ deseti ±dikaly±ŗa½ majjhekaly±ŗa½ pariyos±nakaly±ŗa½ s±ttha½ sabyańjana½, kevalaparipuŗŗa½ parisuddha½ brahmacariya½ pak±seti. aya½, bhikkhave, paµhamo puggalo loke uppajjam±no uppajjati bahujanahit±ya bahujanasukh±ya lok±nukamp±ya atth±ya hit±ya sukh±ya devamanuss±na½. ``puna capara½, bhikkhave, tasseva satthu {satthuno (sy±0)} s±vako araha½ hoti kh²ŗ±savo vusitav± katakaraŗ²yo ohitabh±ro anuppattasadattho parikkh²ŗabhavasa½yojano sammadańń± vimutto. so dhamma½ deseti ±dikaly±ŗa½ majjhekaly±ŗa½ pariyos±nakaly±ŗa½ s±ttha½ sabyańjana½, kevalaparipuŗŗa½ parisuddha½ brahmacariya½ pak±seti. aya½, bhikkhave, dutiyo puggalo loke uppajjam±no uppajjati bahujanahit±ya bahujanasukh±ya lok±nukamp±ya atth±ya hit±ya sukh±ya devamanuss±na½. ``puna capara½, bhikkhave, tasseva satthu s±vako sekho hoti p±µipado bahussuto s²lavat³papanno. sopi {so (?)} dhamma½ deseti ±dikaly±ŗa½ majjhekaly±ŗa½ pariyos±nakaly±ŗa½ s±ttha½ sabyańjana½, kevalaparipuŗŗa½ parisuddha½ brahmacariya½ pak±seti. aya½, bhikkhave, tatiyo puggalo loke uppajjam±no uppajjati bahujanahit±ya bahujanasukh±ya lok±nukamp±ya atth±ya hit±ya sukh±ya devamanuss±na½. ime kho, bhikkhave, tayo puggal± loke uppajjam±n± uppajjanti bahujanahit±ya bahujanasukh±ya lok±nukamp±ya atth±ya hit±ya sukh±ya devamanuss±na''nti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``satth± hi loke paµhamo mahesi, tassanvayo s±vako bh±vitatto. ath±paro p±µipadopi sekho, bahussuto s²lavat³papanno.. ``ete tayo devamanussaseµµh±, pabhaŖkar± dhammamud²rayant±. ap±puranti {ap±purenti (ka0)} amatassa dv±ra½, yog± pamocenti {y±g± pamuccanti (s²0), yog± mocanti (sy±0)} hujjana½ te.. ``ye satthav±hena anuttarena, sudesita½ maggamanukkamanti {maggamanuggamanti (s²0 ka0)}. idheva dukkhassa karonti anta½, ye appamatt± sugatassa s±sane''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. asubh±nupass²sutta½ 85. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``asubh±nupass², bhikkhave, k±yasmi½ viharatha; ±n±p±nassati ca vo ajjhatta½ parimukha½ s³paµµhit± hotu; sabbasaŖkh±resu anicc±nupassino viharatha. asubh±nupass²na½, bhikkhave, k±yasmi½ viharata½ yo subh±ya dh±tuy± r±g±nusayo so pah²yati {pahiyyati (ka0)}. ±n±p±nassatiy± ajjhatta½ parimukha½ s³paµµhitit±ya ye b±hir± vitakk±say± vigh±tapakkhik±, te na honti. sabbasaŖkh±resu anicc±nupass²na½ viharata½ y± avijj± s± pah²yati, y± vijj± s± uppajjat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``asubh±nupass² k±yasmi½, ±n±p±ne paµissato. sabbasaŖkh±rasamatha½, passa½ ±t±pi sabbad±.. ``sa ve sammaddaso bhikkhu, yato tattha vimuccati. abhińń±vosito santo, sa ve yog±tigo mun²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. dhamm±nudhammapaµipannasutta½ 86. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dhamm±nudhammapaµipannassa bhikkhuno ayamanudhammo hoti veyy±karaŗ±ya -- dhamm±nudhammapaµipannoyanti bh±sam±no dhammańńeva bh±sati no adhamma½, vitakkayam±no v± dhammavitakkańńeva vitakketi no adhammavitakka½, tadubhaya½ v± pana abhinivejjetv± upekkhako viharati sato sampaj±no''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``dhamm±r±mo dhammarato, dhamma½ anuvicintaya½. dhamma½ anussara½ bhikkhu, saddhamm± na parih±yati.. ``cara½ v± yadi v± tiµµha½, nisinno uda v± saya½. ajjhatta½ samaya½ citta½, santimev±dhigacchat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. 8. andhakaraŗasutta½ 87. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome , bhikkhave, akusalavitakk± andhakaraŗ± acakkhukaraŗ± ańń±ŗakaraŗ± pańń±nirodhik± vigh±tapakkhik± anibb±nasa½vattanik± . katame tayo? k±mavitakko, bhikkhave, andhakaraŗo acakkhukaraŗo ańń±ŗakaraŗo pańń±nirodhiko vigh±tapakkhiko anibb±nasa½vattaniko. by±p±davitakko, bhikkhave, andhakaraŗo acakkhukaraŗo ańń±ŗakaraŗo pańń±nirodhiko vigh±tapakkhiko anibb±nasa½vattaniko. vihi½s±vitakko, bhikkhave, andhakaraŗo acakkhukaraŗo ańń±ŗakaraŗo pańń±nirodhiko vigh±tapakkhiko anibb±nasa½vattaniko. ime kho, bhikkhave, tayo akusalavitakk± andhakaraŗ± acakkhukaraŗ± ańń±ŗakaraŗ± pańń±nirodhik± vigh±tapakkhik± anibb±nasa½vattanik±. ``tayome, bhikkhave, kusalavitakk± anandhakaraŗ± cakkhukaraŗ± ń±ŗakaraŗ± pańń±vuddhik± avigh±tapakkhik± nibb±nasa½vattanik±. katame tayo? nekkhammavitakko, bhikkhave, anandhakaraŗo cakkhukaraŗo ń±ŗakaraŗo pańń±vuddhiko avigh±tapakkhiko nibb±nasa½vattaniko. aby±p±davitakko, bhikkhave, anandhakaraŗo cakkhukaraŗo ń±ŗakaraŗo pańń±vuddhiko avigh±tapakkhiko nibb±nasa½vattaniko. avihi½s±vitakko, bhikkhave, anandhakaraŗo cakkhukaraŗo ń±ŗakaraŗo pańń±vuddhiko avigh±tapakkhiko nibb±nasa½vattaniko. ime kho, bhikkhave, tayo kusalavitakk± anandhakaraŗ± cakkhukaraŗ± ń±ŗakaraŗ± pańń±vuddhik± avigh±tapakkhik± nibb±nasa½vattanik±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``tayo vitakke kusale vitakkaye, tayo pana akusale nir±kare. sa ve vitakk±ni vic±rit±ni, sameti vuµµh²va raja½ sam³hata½. sa ve vitakk³pasamena cetas±, idheva so santipada½ samajjhag±''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. antar±malasutta½ 88. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, antar±mal± antar±amitt± antar±sapatt± antar±vadhak± antar±paccatthik±. katame tayo? lobho, bhikkhave, antar±malo antar±amitto antar±sapatto antar±vadhako antar±paccatthiko. doso, bhikkhave, antar±malo antar±amitto antar±sapatto antar±vadhako antar±paccatthiko. moho, bhikkhave, antar±malo antar±amitto antar±sapatto antar±vadhako antar±paccatthiko. ime kho, bhikkhave, tayo antar±mal± antar±amitt± antar±sapatt± antar±vadhak± antar±paccatthik±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``anatthajanano lobho, lobho cittappakopano. bhayamantarato j±ta½, ta½ jano n±vabujjhati.. ``luddho attha½ na j±n±ti, luddho dhamma½ na passati. andhatama½ {andha½ tama½ (s²0)} tad± hoti, ya½ lobho sahate nara½.. ``yo ca lobha½ pahantv±na, lobhaneyye na lubbhati. lobho pah²yate tamh±, udabind³va pokkhar±.. ``anatthajanano doso, doso cittappakopano. bhayamantarato j±ta½, ta½ jano n±vabujjhati.. ``duµµho attha½ na j±n±ti, duµµho dhamma½ na passati. andhatama½ tad± hoti, ya½ doso sahate nara½.. ``yo ca dosa½ pahantv±na, dosaneyye na dussati. doso pah²yate tamh±, t±lapakka½va bandhan±.. ``anatthajanano moho, moho cittappakopano. bhayamantarato j±ta½, ta½ jano n±vabujjhati.. ``m³¼ho attha½ na j±n±ti, m³¼ho dhamma½ na passati. andhatama½ tad± hoti, ya½ moho sahate nara½.. ``yo ca moha½ pahantv±na, mohaneyye na muyhati. moha½ vihanti so sabba½, ±diccovudaya½ tama''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. devadattasutta½ 89. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``t²hi, bhikkhave, asaddhammehi abhibh³to pariy±dinnacitto devadatto ±p±yiko nerayiko kappaµµho atekiccho. katamehi t²hi? p±picchat±ya, bhikkhave, abhibh³to pariy±dinnacitto devadatto ±p±yiko nerayiko kappaµµho atekiccho. p±pamittat±ya, bhikkhave, abhibh³to pariy±dinnacitto devadatto ±p±yiko nerayiko kappaµµho atekiccho. sati kho pana uttarikaraŗ²ye {uttari½ karaŗ²ye (sy±0)} oramattakena vises±dhigamena {vises±dhigamena ca (sy±0 p²0)} antar± vos±na½ ±p±di. imehi kho, bhikkhave, t²hi asaddhammehi abhibh³to pariy±dinnacitto devadatto ±p±yiko nerayiko kappaµµho atekiccho''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``m± j±tu koci lokasmi½, p±piccho udapajjatha. tadamin±pi j±n±tha, p±picch±na½ yath± gati.. ``paŗ¹itoti samańń±to, bh±vitattoti sammato. jala½va yasas± aµµh±, devadattoti vissuto {me suta½ (p±¼iya½)}.. ``so pam±ŗamanuciŗŗo {pam±damanuciŗŗo (ka0 s²0 sy±0 p²0), sam±namanuciŗŗo (aµµha0)}, ±sajja na½ tath±gata½. av²ciniraya½ patto, catudv±ra½ bhay±naka½.. ``aduµµhassa hi yo dubbhe, p±pakamma½ akubbato. tameva p±pa½ phusati {phusseti (sy±0)}, duµµhacitta½ an±dara½.. ``samudda½ visakumbhena, yo mańńeyya pad³situ½. na so tena pad³seyya, bhesm± hi udadhi mah±.. ``evameva {evameta½ (sy±0)} tath±gata½, yo v±dena vihi½sati. sammaggata½ {samaggata½ (s²0 ka0)} santacitta½, v±do tamhi na r³hati.. ``t±disa½ mitta½ kubbetha, tańca seveyya paŗ¹ito. yassa magg±nugo bhikkhu, khaya½ dukkhassa p±puŗe''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. catuttho vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- vitakk±sakk±rasadda, cavanaloke asubha½. dhammaandhak±ramala½, devadattena te das±ti.. 5. pańcamavaggo 1. aggappas±dasutta½ 90. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, aggappas±d±. katame tayo? y±vat±, bhikkhave, satt± apad± v± dvipad± v± catuppad± v± bahuppad± {bahupad± (ka0)} v± r³pino v± ar³pino v± sańńino v± asańńino v± nevasańńin±sańńino v±, tath±gato tesa½ aggamakkh±yati araha½ samm±sambuddho . ye, bhikkhave, buddhe pasann±, agge te pasann±. agge kho pana pasann±na½ aggo vip±ko hoti. ``y±vat±, bhikkhave, dhamm± saŖkhat± v± asaŖkhat± v±, vir±go tesa½ aggamakkh±yati, yadida½ madanimmadano pip±savinayo ±layasamuggh±to vaµµupacchedo taŗhakkhayo vir±go nirodho nibb±na½. ye, bhikkhave, vir±ge dhamme pasann±, agge te pasann±. agge kho pana pasann±na½ aggo vip±ko hoti. ``y±vat± , bhikkhave, saŖgh± v± gaŗ± v±, tath±gatas±vakasaŖgho tesa½ aggamakkh±yati, yadida½ catt±ri purisayug±ni aµµha purisapuggal± esa bhagavato s±vakasaŖgho ±huneyyo p±huneyyo dakkhiŗeyyo ańjalikaraŗ²yo anuttara½ puńńakkhetta½ lokassa. ye, bhikkhave, saŖghe pasann±, agge te pasann±. agge kho pana pasann±na½ aggo vip±ko hoti. ime kho, bhikkhave, tayo aggappas±d±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``aggato ve pasann±na½, agga½ dhamma½ vij±nata½. agge buddhe pasann±na½, dakkhiŗeyye anuttare.. ``agge dhamme pasann±na½, vir±g³pasame sukhe. agge saŖghe pasann±na½, puńńakkhette anuttare.. ``aggasmi½ d±na½ dadata½, agga½ puńńa½ pava¹¹hati. agga½ ±yu ca vaŗŗo ca, yaso kitti sukha½ bala½.. ``aggassa d±t± medh±v², aggadhammasam±hito. devabh³to manusso v±, aggappatto pamodat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. j²vikasutta½ 91. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``antamida½, bhikkhave, j²vik±na½ yadida½ piŗ¹olya½. abhis±poya½ {abhis±p±ya½ (s²0), abhil±p±ya½ (sy±0 p²0), abhisap±ya½ (ka0)}, bhikkhave, lokasmi½ -- `piŗ¹olo vicarasi pattap±ŗ²'ti. tańca kho eta½, bhikkhave, kulaputt± upenti atthavasik±, atthavasa½ paµicca; neva r±j±bhin²t±, na cor±bhin²t±, na iŗaµµ±, na bhayaµµ±, na ±j²vik±pakat±. api ca kho `otiŗŗamh± j±tiy± jar±ya maraŗena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi up±y±sehi dukkhotiŗŗ± dukkhaparet± , appeva n±ma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriy± pańń±yeth±'ti. eva½ pabbajito c±ya½, bhikkhave, kulaputto so ca hoti abhijjh±lu k±mesu tibbas±r±go, by±pannacitto paduµµhamanasaŖkappo, muµµhassati asampaj±no asam±hito vibbhantacitto p±katindriyo. seyyath±pi, bhikkhave, chav±l±ta½ ubhatopaditta½ majjhe g³thagata½ neva g±me kaµµhattha½ pharati na arańńe: tath³pam±ha½, bhikkhave, ima½ puggala½ vad±mi gihibhog± parih²no s±mańńatthańca na parip³ret²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``gihibhog± parih²no, s±mańńatthańca dubbhago. paridha½sam±no pakireti, chav±l±ta½va nassati.. ``k±s±vakaŗµh± bahavo, p±padhamm± asańńat±. p±p± p±pehi kammehi, niraya½ te upapajjare.. ``seyyo ayogu¼o bhutto, tatto aggisikh³pamo. yańce bhuńjeyya duss²lo, raµµhapiŗ¹amasańńato''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3. saŖgh±µikaŗŗasutta½ 92. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``saŖgh±µikaŗŗe cepi, bhikkhave , bhikkhu gahetv± piµµhito piµµhito anubandho assa p±de p±da½ nikkhipanto, so ca hoti abhijjh±lu k±mesu tibbas±r±go by±pannacitto paduµµhamanasaŖkappo muµµhassati asampaj±no asam±hito vibbhantacitto p±katindriyo; atha kho so ±rak±va mayha½, ahańca tassa. ta½ kissa hetu? dhammańhi so, bhikkhave, bhikkhu na passati. dhamma½ apassanto na ma½ passati {ma½ na passati (sy±0)}. ``yojanasate cepi so, bhikkhave, bhikkhu vihareyya. so ca hoti anabhijjh±lu k±mesu na tibbas±r±go aby±pannacitto apaduµµhamanasaŖkappo upaµµhitassati sampaj±no sam±hito ekaggacitto sa½vutindriyo; atha kho so santikeva mayha½, ahańca tassa. ta½ kissa hetu? dhamma½ hi so, bhikkhave, bhikkhu passati; dhamma½ passanto ma½ passat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``anubandhopi ce assa, mahiccho ca vigh±tav±. ej±nugo anejassa, nibbutassa anibbuto. giddho so v²tagedhassa, passa y±vańca ±rak±.. ``yo ca dhammamabhińń±ya, dhammamańń±ya paŗ¹ito. rahadova niv±te ca, anejo v³pasammati.. ``anejo so anejassa, nibbutassa ca nibbuto. agiddho v²tagedhassa, passa y±vańca santike''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. aggisutta½ 93. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tayome, bhikkhave, agg². katame tayo? r±gaggi, dosaggi, mohaggi -- ime kho, bhikkhave, tayo agg²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``r±gaggi dahati macce, ratte k±mesu mucchite. dosaggi pana by±panne, nare p±ŗ±tip±tino.. ``mohaggi pana samm³¼he, ariyadhamme akovide. ete agg² aj±nant±, sakk±y±bhirat± paj±.. ``te va¹¹hayanti niraya½, tiracch±nańca yoniyo. asura½ pettivisaya½, amutt± m±rabandhan±.. ``ye ca rattindiv± yutt±, samm±sambuddhas±sane. te nibb±penti r±gaggi½, nicca½ asubhasańńino.. ``dosaggi½ pana mett±ya, nibb±penti naruttam±. mohaggi½ pana pańń±ya, y±ya½ nibbedhag±min².. ``te nibb±petv± nipak±, rattindivamatandit±. asesa½ parinibbanti, asesa½ dukkhamaccagu½.. ``ariyaddas± vedaguno, sammadańń±ya paŗ¹it±. j±tikkhayamabhińń±ya, n±gacchanti punabbhava''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. upaparikkhasutta½ 94. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tath± tath±, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yath± yath±ssa {yath± yath± (bah³su)} upaparikkhato bahiddh± cassa vińń±ŗa½ avikkhitta½ avisaµa½ ajjhatta½ asaŗµhita½ anup±d±ya na paritasseyya. bahiddh±, bhikkhave, vińń±ŗe avikkhitte avisaµe sati ajjhatta½ asaŗµhite anup±d±ya aparitassato ±yati½ j±tijar±maraŗadukkhasamudayasambhavo na hot²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sattasaŖgappah²nassa, netticchinnassa bhikkhuno. vikkh²ŗo j±tisa½s±ro, natthi tassa punabbhavo''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. k±m³papattisutta½ 95. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``tisso im±, bhikkhave, k±m³papattiyo {k±muppattiyo (s²0)}. katam± tisso? paccupaµµhitak±m±, nimm±naratino , paranimmitavasavattino -- im± kho, bhikkhave, tisso k±m³papattiyo''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``paccupaµµhitak±m± ca, ye dev± vasavattino. nimm±naratino dev±, ye cańńe k±mabhogino. itthabh±vańńath±bh±va½ , sa½s±ra½ n±tivattare.. ``etam±d²nava½ ńatv±, k±mabhogesu paŗ¹ito. sabbe pariccaje k±me, ye dibb± ye ca m±nus±.. ``piyar³pas±tagadhita½ , chetv± sota½ duraccaya½. asesa½ parinibbanti, asesa½ dukkhamaccagu½.. ``ariyaddas± vedaguno, sammadańń±ya paŗ¹it±. j±tikkhayamabhińń±ya, n±gacchanti punabbhava''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. k±mayogasutta½ 96. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``k±mayogayutto, bhikkhave, bhavayogayutto ±g±m² hoti ±gant± {±gantv± (sy±0 ka0)} itthatta½. k±mayogavisa½yutto, bhikkhave, bhavayogayutto an±g±m² hoti an±gant± itthatta½. k±mayogavisa½yutto, bhikkhave, bhavayogavisa½yutto arah± hoti, kh²ŗ±savo''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``k±mayogena sa½yutt±, bhavayogena c³bhaya½. satt± gacchanti sa½s±ra½, j±timaraŗag±mino.. ``ye ca k±me pahantv±na, appatt± ±savakkhaya½. bhavayogena sa½yutt±, an±g±m²ti vuccare.. ``ye ca kho chinnasa½say±, kh²ŗam±napunabbhav±. te ve p±raŖgat± loke, ye patt± ±savakkhaya''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. kaly±ŗas²lasutta½ 97. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``kaly±ŗas²lo, bhikkhave, bhikkhu kaly±ŗadhammo kaly±ŗapańńo imasmi½ dhammavinaye `keval² vusitav± uttamapuriso'ti vuccati -- ``kathańca , bhikkhave, bhikkhu kaly±ŗas²lo hoti? idha, bhikkhave, bhikkhu s²lav± hoti, p±timokkhasa½varasa½vuto viharati, ±c±ragocarasampanno aŗumattesu vajjesu bhayadass±v², sam±d±ya sikkhati sikkh±padesu. eva½ kho, bhikkhave, bhikkhu kaly±ŗas²lo hoti. iti kaly±ŗas²lo. ``kaly±ŗadhammo ca katha½ hoti? idha, bhikkhave, bhikkhu sattanna½ bodhipakkhiy±na½ dhamm±na½ bh±van±nuyogamanuyutto viharati. eva½ kho, bhikkhave, bhikkhu kaly±ŗadhammo hoti. iti kaly±ŗas²lo, kaly±ŗadhammo. ``kaly±ŗapańńo ca katha½ hoti ? idha, bhikkhave, bhikkhu ±sav±na½ khay± an±sava½ cetovimutti½ pańń±vimutti½ diµµheva dhamme saya½ abhińń± sacchikatv± upasampajja viharati. eva½ kho, bhikkhave, bhikkhu kaly±ŗapańńo hoti. ``iti kaly±ŗas²lo kaly±ŗadhammo kaly±ŗapańńo imasmi½ dhammavinaye `keval² vusitav± uttamapuriso'ti vuccat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yassa k±yena v±c±ya, manas± natthi dukkaµa½. ta½ ve kaly±ŗas²loti, ±hu bhikkhu½ hir²mana½ {hir²mata½ (sy±0 ka0)}.. ``yassa dhamm± subh±vit±, satta {patta (sabbattha)} sambodhig±mino. ta½ ve kaly±ŗadhammoti, ±hu bhikkhu½ anussada½.. ``yo dukkhassa paj±n±ti, idheva khayamattano. ta½ ve kaly±ŗapańńoti, ±hu bhikkhu½ an±sava½.. ``tehi dhammehi sampanna½, an²gha½ chinnasa½saya½. asita½ sabbalokassa, ±hu sabbapah±yina''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. d±nasutta½ 98. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dvem±ni , bhikkhave, d±n±ni -- ±misad±nańca dhammad±nańca. etadagga½, bhikkhave, imesa½ dvinna½ d±n±na½ yadida½ -- dhammad±na½. ``dveme, bhikkhave, sa½vibh±g± -- ±misasa½vibh±go ca dhammasa½vibh±go ca. etadagga½, bhikkhave, imesa½ dvinna½ sa½vibh±g±na½ yadida½ -- dhammasa½vibh±go. ``dveme , bhikkhave, anuggah± -- ±mis±nuggaho ca dhamm±nuggaho ca. etadagga½, bhikkhave, imesa½ dvinna½ anuggah±na½ yadida½ -- dhamm±nuggaho''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yam±hu d±na½ parama½ anuttara½, ya½ sa½vibh±ga½ bhagav± avaŗŗayi {avaŗŗay² (s²0)}. aggamhi khettamhi pasannacitto, vińń³ paj±na½ ko na yajetha k±le.. ``ye ceva bh±santi suŗanti c³bhaya½, pasannacitt± sugatassa s±sane. tesa½ so attho paramo visujjhati, ye appamatt± sugatassa s±sane''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. tevijjasutta½ 99. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``dhammen±ha½, bhikkhave, tevijja½ br±hmaŗa½ pańń±pemi, n±ńńa½ lapital±panamattena. ``kathańc±ha½, bhikkhave, dhammena tevijja½ br±hmaŗa½ pańń±pemi, n±ńńa½ lapital±panamattena? idha, bhikkhave, bhikkhu anekavihita½ pubbeniv±sa½ anussarati, seyyathida½ -- ekampi j±ti½ dvepi j±tiyo tissopi j±tiyo catassopi j±tiyo pańcapi j±tiyo dasapi j±tiyo v²sampi j±tiyo ti½sampi j±tiyo catt±l²sampi j±tiyo pańń±sampi j±tiyo j±tisatampi j±tisahassampi j±tisatasahassampi anekepi sa½vaµµakappe anekepi vivaµµakappe anekepi sa½vaµµavivaµµakappe -- `amutr±si½ eva½n±mo eva½gotto eva½vaŗŗo evam±h±ro eva½sukhadukkhappaµisa½ved² evam±yupariyanto. so tato cuto amutra udap±di½. tatr±p±si½ eva½n±mo eva½gotto eva½vaŗŗo evam±h±ro eva½sukhadukkhappaµisa½ved² evam±yupariyanto. so tato cuto idh³papanno'ti . iti s±k±ra½ sauddesa½ anekavihita½ pubbeniv±sa½ anussarati. ayamassa paµham± vijj± adhigat± hoti, avijj± vihat±, vijj± uppann±, tamo vihato, ±loko uppanno, yath± ta½ appamattassa ±t±pino pahitattassa viharato. ``puna capara½, bhikkhave, bhikkhu dibbena cakkhun± visuddhena atikkantam±nusakena satte passati cavam±ne upapajjam±ne h²ne paŗ²te suvaŗŗe dubbaŗŗe, sugate duggate yath±kamm³page satte paj±n±ti -- `ime vata bhonto satt± k±yaduccaritena samann±gat± vac²duccaritena samann±gat± manoduccaritena samann±gat± ariy±na½ upav±dak± micch±diµµhik± micch±diµµhikammasam±d±n±. te k±yassa bhed± para½ maraŗ± ap±ya½ duggati½ vinip±ta½ niraya½ upapann±. ime v± pana bhonto satt± k±yasucaritena samann±gat± vac²sucaritena samann±gat± manosucaritena samann±gat± ariy±na½ anupav±dak± samm±diµµhik± samm±diµµhikammasam±d±n±. te k±yassa bhed± para½ maraŗ± sugati½ sagga½ loka½ upapann±'ti. iti dibbena cakkhun± visuddhena atikkantam±nusakena satte passati cavam±ne upapajjam±ne h²ne paŗ²te suvaŗŗe dubbaŗŗe, sugate duggate yath±kamm³page satte paj±n±ti. ayamassa dutiy± vijj± adhigat± hoti, avijj± vihat±, vijj± uppann±, tamo vihato, ±loko uppanno, yath± ta½ appamattassa ±t±pino pahitattassa viharato. ``puna capara½, bhikkhave, bhikkhu ±sav±na½ khay± an±sava½ cetovimutti½ pańń±vimutti½ diµµheva dhamme saya½ abhińń± sacchikatv± upasampajja viharati. ayamassa tatiy± vijj± adhigat± hoti, avijj± vihat±, vijj± uppann±, tamo vihato, ±loko uppanno, yath± ta½ appamattassa ±t±pino pahitattassa viharato. eva½ kho aha½, bhikkhave, dhammena tevijja½ br±hmaŗa½ pańń±pemi, n±ńńa½ lapital±panamatten±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``pubbeniv±sa½ yovedi {yovedi (sabbattha)}, sagg±p±yańca passati. atho {atha (sy±0 ka0)} j±tikkhaya½ patto, abhińń±vosito muni.. ``et±hi t²hi vijj±hi, tevijjo hoti br±hmaŗo. tamaha½ vad±mi tevijja½, n±ńńa½ lapital±pana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. pańcamo vaggo niµµhito. tassudd±na½ -- pas±da j²vita saŖgh±µi , aggi upaparikkhay±. upapatti {uppatti (s²0)} k±ma kaly±ŗa½, d±na½ dhammena te das±ti.. tikanip±to niµµhito. 4. catukkanip±to 1. br±hmaŗadhammay±gasutta½ 100. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ahamasmi, bhikkhave, br±hmaŗo y±cayogo sad± payatap±ŗi {payatap±ŗ² (s²0 sy±0)} antimadehadharo anuttaro bhisakko sallakatto. tassa me tumhe putt± oras± mukhato j±t± dhammaj± dhammanimmit± dhammad±y±d±, no ±misad±y±d±. ``dvem±ni, bhikkhave, d±n±ni -- ±misad±nańca dhammad±nańca. etadagga½, bhikkhave, imesa½ dvinna½ d±n±na½ yadida½ -- dhammad±na½. ``dveme, bhikkhave, sa½vibh±g± -- ±misasa½vibh±go ca dhammasa½vibh±go ca. etadagga½, bhikkhave, imesa½ dvinna½ sa½vibh±g±na½ yadida½ -- dhammasa½vibh±go. ``dveme, bhikkhave, anuggah± -- ±mis±nuggaho ca dhamm±nuggaho ca. etadagga½, bhikkhave, imesa½ dvinna½ anuggah±na½ yadida½ -- dhamm±nuggaho. ``dveme, bhikkhave, y±g± -- ±misay±go ca dhammay±go ca. etadagga½, bhikkhave, imesa½ dvinna½ y±g±na½ yadida½ -- dhammay±go''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yo dhammay±ga½ ayaj² amacchar², tath±gato sabbabh³t±nukamp² {sabbasatt±nukamp² (sy±0) aµµhakath±yampi}. ta½ t±disa½ devamanussaseµµha½, satt± namassanti bhavassa p±ragu''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. paµhama½. 2. sulabhasutta½ 101. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``catt±rim±ni, bhikkhave, app±ni ceva sulabh±ni ca, t±ni ca anavajj±ni. katam±ni catt±ri? pa½suk³la½, bhikkhave, c²var±na½ appańca sulabhańca, tańca anavajja½. piŗ¹iy±lopo , bhikkhave, bhojan±na½ appańca sulabhańca, tańca anavajja½. rukkham³la½, bhikkhave , sen±san±na½ appańca sulabhańca, tańca anavajja½. p³timutta½, bhikkhave, bhesajj±na½ appańca sulabhańca tańca anavajja½. im±ni kho, bhikkhave, catt±ri app±ni ceva sulabh±ni ca, t±ni ca anavajj±ni. yato kho, bhikkhave, bhikkhu appena ca tuµµho hoti sulabhena ca (anavajjena ca) {(...) natthi s²0 p²0 ka0 potthakesu ca aŖguttare ca}, imass±ha½ ańńatara½ s±mańńaŖganti vad±m²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``anavajjena tuµµhassa, appena sulabhena ca. na sen±sanam±rabbha, c²vara½ p±nabhojana½. vigh±to hoti cittassa, dis± nappaµihańńati.. ``ye cassa {yepassa (sy±0)} dhamm± akkh±t±, s±mańńass±nulomik±. adhiggahit± tuµµhassa, appamattassa bhikkhuno''ti {sikkhatoti (s²0 ka0)}.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dutiya½. 3. ±savakkhayasutta½ 102. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``j±natoha½, bhikkhave, passato ±sav±na½ khaya½ vad±mi , no aj±nato no apassato. kińca, bhikkhave, j±nato, ki½ passato ±sav±na½ khayo hoti? ida½ dukkhanti, bhikkhave, j±nato passato ±sav±na½ khayo hoti. aya½ dukkhasamudayoti, bhikkhave, j±nato passato ±sav±na½ khayo hoti. aya½ dukkhanirodhoti, bhikkhave, j±nato passato ±sav±na½ khayo hoti. aya½ dukkhanirodhag±min² paµipad±ti, bhikkhave, j±nato passato ±sav±na½ khayo hoti. eva½ kho , bhikkhave, j±nato eva½ passato ±sav±na½ khayo hot²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sekhassa sikkham±nassa, ujumagg±nus±rino. khayasmi½ paµhama½ ń±ŗa½, tato ańń± anantar±.. ``tato ańń± vimuttassa, vimuttiń±ŗamuttama½. uppajjati khaye ń±ŗa½, kh²ŗ± sa½yojan± iti.. ``na tvevida½ kus²tena, b±lenamavij±nat±. nibb±na½ adhigantabba½, sabbaganthappamocana''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. tatiya½. 4. samaŗabr±hmaŗasutta½ 103. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ye hi keci, bhikkhave, samaŗ± v± br±hmaŗ± v± `ida½ dukkha'nti yath±bh³ta½ nappaj±nanti; `aya½ dukkhasamudayo'ti yath±bh³ta½ nappaj±nanti; `aya½ dukkhanirodho'ti yath±bh³ta½ nappaj±nanti; `aya½ dukkhanirodhag±min² paµipad±'ti yath±bh³ta½ nappaj±nanti -- na me te, bhikkhave, samaŗ± v± br±hmaŗ± v± samaŗesu v± samaŗasammat± br±hmaŗesu v± br±hmaŗasammat±, na ca panete ±yasmanto s±mańńattha½ v± brahmańńattha½ v± diµµheva dhamme saya½ abhińń± sacchikatv± upasampajja viharanti. ``ye ca kho keci, bhikkhave, samaŗ± v± br±hmaŗ± v± `ida½ dukkha'nti yath±bh³ta½ paj±nanti; `aya½ dukkhasamudayo'ti yath±bh³ta½ paj±nanti; `aya½ dukkhanirodho'ti yath±bh³ta½ paj±nanti; `aya½ dukkhanirodhag±min² paµipad±'ti yath±bh³ta½ paj±nanti -- te kho me, bhikkhave, samaŗ± v± br±hmaŗ± v± samaŗesu ceva samaŗasammat± br±hmaŗesu ca br±hmaŗasammat±, te ca pan±yasmanto s±mańńatthańca brahmańńatthańca diµµheva dhamme saya½ abhińń± sacchikatv± upasampajja viharant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``ye dukkha½ nappaj±nanti, atho dukkhassa sambhava½. yattha ca sabbaso dukkha½, asesa½ uparujjhati. tańca magga½ na j±nanti, dukkh³pasamag±mina½.. ``cetovimuttih²n± te, atho pańń±vimuttiy±. abhabb± te antakiriy±ya, te ve j±tijar³pag±.. ``ye ca dukkha½ paj±nanti, atho dukkhassa sambhava½. yattha ca sabbaso dukkha½, asesa½ uparujjhati. tańca magga½ paj±nanti, dukkh³pasamag±mina½.. ``cetovimuttisampann±, atho pańń±vimuttiy±. bhabb± te antakiriy±ya, na te j±tijar³pag±''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. catuttha½. 5. s²lasampannasutta½ 104. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ye te, bhikkhave, bhikkh³ s²lasampann± sam±dhisampann± pańń±sampann± vimuttisampann± vimuttiń±ŗadassanasampann± ov±dak± vińń±pak± sandassak± sam±dapak± samuttejak± sampaha½sak± ala½samakkh±t±ro saddhammassa dassanampaha½, bhikkhave, tesa½ bhikkh³na½ bah³pak±ra½ vad±mi; savanampaha½, bhikkhave, tesa½ bhikkh³na½ bah³pak±ra½ vad±mi; upasaŖkamanampaha½, bhikkhave, tesa½ bhikkh³na½ bah³pak±ra½ vad±mi; payirup±sanampaha½, bhikkhave, tesa½ bhikkh³na½ bah³pak±ra½ vad±mi; anussaraŗampaha½, bhikkhave, tesa½ bhikkh³na½ bah³pak±ra½ vad±mi; anupabbajjampaha½ {anussatimpaha½ (sy±0)}, bhikkhave, tesa½ bhikkh³na½ bah³pak±ra½ vad±mi. ta½ kissa hetu? tath±r³pe, bhikkhave, bhikkh³ sevato bhajato payirup±sato aparip³ropi s²lakkhandho bh±van±p±rip³ri½ gacchati, aparip³ropi sam±dhikkhandho bh±van±p±rip³ri½ gacchati, aparip³ropi pańń±kkhandho bh±van±p±rip³ri½ gacchati, aparip³ropi vimuttikkhandho bh±van±p±rip³ri½ gacchati, aparip³ropi vimuttiń±ŗadassanakkhandho bh±van±p±rip³ri½ gacchati. evar³p± ca te, bhikkhave, bhikkh³ satth±rotipi vuccanti, satthav±h±tipi vuccanti, raŗańjah±tipi vuccanti, tamonud±tipi vuccanti, ±lokakar±tipi vuccanti, obh±sakar±tipi vuccanti, pajjotakar±tipi vuccanti, ukk±dh±r±tipi vuccanti, pabhaŖkar±tipi vuccanti, ariy±tipi vuccanti, cakkhumantotipi vuccant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``p±mojjakaraŗa½ µh±na½ {... karaŗaµh±na½ (s²0 sy±0)}, eta½ hoti vij±nata½. yadida½ bh±vitatt±na½, ariy±na½ dhammaj²vina½.. ``te jotayanti saddhamma½, bh±sayanti pabhaŖkar±. ±lokakaraŗ± dh²r±, cakkhumanto raŗańjah±.. ``yesa½ ve s±sana½ sutv±, sammadańń±ya paŗ¹it±. j±tikkhayamabhińń±ya , n±gacchanti punabbhava''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. pańcama½. 6. taŗhupp±dasutta½ 105. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``catt±rome, bhikkhave, taŗhupp±d±, yattha bhikkhuno taŗh± uppajjam±n± uppajjati. katame catt±ro? c²varahetu v±, bhikkhave, bhikkhuno taŗh± uppajjam±n± uppajjati; piŗ¹ap±tahetu v±, bhikkhave, bhikkhuno taŗh± uppajjam±n± uppajjati; sen±sanahetu v±, bhikkhave, bhikkhuno taŗh± uppajjam±n± uppajjati; itibhav±bhavahetu v±, bhikkhave, bhikkhuno taŗh± uppajjam±n± uppajjati. ime kho, bhikkhave, catt±ro taŗhupp±d± yattha bhikkhuno taŗh± uppajjam±n± uppajjat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``taŗh±dutiyo puriso, d²ghamaddh±na sa½sara½. itthabh±vańńath±bh±va½, sa½s±ra½ n±tivattati.. ``etam±d²nava½ ńatv±, taŗha½ dukkhassa sambhava½. v²tataŗho an±d±no, sato bhikkhu paribbaje''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. chaµµha½. 7. sabrahmakasutta½ 106. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``sabrahmak±ni, bhikkhave, t±ni kul±ni yesa½ putt±na½ m±t±pitaro ajjh±g±re p³jit± honti. sapubbadevat±ni , bhikkhave, t±ni kul±ni yesa½ putt±na½ m±t±pitaro ajjh±g±re p³jit± honti. sapubb±cariyak±ni, bhikkhave, t±ni kul±ni yesa½ putt±na½ m±t±pitaro ajjh±g±re p³jit± honti. s±huneyyak±ni, bhikkhave, t±ni kul±ni yesa½ putt±na½ m±t±pitaro ajjh±g±re p³jit± honti. ```brahm±'ti, bhikkhave, m±t±pit³na½ eta½ adhivacana½. `pubbadevat±'ti, bhikkhave, m±t±pit³na½ eta½ adhivacana½. `pubb±cariy±'ti, bhikkhave, m±t±pit³na½ eta½ adhivacana½. `±huneyy±'ti, bhikkhave, m±t±pit³na½ eta½ adhivacana½. ta½ kissa hetu? bahuk±r±, bhikkhave, m±t±pitaro putt±na½ ±p±dak± posak± imassa lokassa dasset±ro''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``brahm±ti m±t±pitaro, pubb±cariy±ti vuccare. ±huneyy± ca putt±na½, paj±ya anukampak±.. ``tasm± hi ne namasseyya, sakkareyya ca paŗ¹ito. annena atha p±nena, vatthena sayanena ca. ucch±danena nh±panena {nah±panena (s²0)}, p±d±na½ dhovanena ca.. ``t±ya na½ p±ricariy±ya, m±t±pit³su paŗ¹it±. idheva na½ pasa½santi, pecca sagge pamodat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. sattama½. 8. bahuk±rasutta½ 107. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``bahuk±r± {bah³pak±r± (s²0 p²0)}, bhikkhave, br±hmaŗagahapatik± tumh±ka½ ye vo {ye te (sabbattha)} paccupaµµhit± c²varapiŗ¹ap±tasen±sanagil±napaccayabhesajjaparikkh±rehi. tumhepi, bhikkhave, bahuk±r± br±hmaŗagahapatik±na½ ya½ {ye (?)} nesa½ dhamma½ desetha ±dikaly±ŗa½ majjhekaly±ŗa½ pariyos±nakaly±ŗa½ s±ttha½ sabyańjana½, kevalaparipuŗŗa½ parisuddha½ brahmacariya½ pak±setha. evamida½, bhikkhave, ańńamańńa½ niss±ya brahmacariya½ vussati oghassa nittharaŗatth±ya samm± dukkhassa antakiriy±y±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``s±g±r± anag±r± ca, ubho ańńońńanissit±. ±r±dhayanti saddhamma½, yogakkhema½ anuttara½.. ``s±g±resu ca c²vara½, paccaya½ sayan±sana½. anag±r± paµicchanti, parissayavinodana½.. ``sugata½ {puggala½ (s²0 ka0)} pana niss±ya, gahaµµh± gharamesino. saddah±n± arahata½, ariyapańń±ya jh±yino.. ``idha dhamma½ caritv±na, magga½ sugatig±mina½. nandino devalokasmi½, modanti k±mak±mino''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. aµµhama½. 9. kuhasutta½ 108. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``ye keci, bhikkhave, bhikkh³ kuh± thaddh± lap± siŖg² unna¼± asam±hit±, na me te , bhikkhave, bhikkh³ m±mak±. apagat± ca te, bhikkhave, bhikkh³ imasm± dhammavinay±; na ca te {na ca te bhikkhave bhikkh³ (s²0 p²0 ka0)} imasmi½ dhammavinaye vuddhi½ vir³¼hi½ vepulla½ ±pajjanti. ye ca kho, bhikkhave, bhikkh³ nikkuh± nillap± dh²r± atthaddh± susam±hit±, te kho me, bhikkhave, bhikkh³ m±mak±. anapagat± ca te, bhikkhave, bhikkh³ imasm± dhammavinay±; te ca imasmi½ dhammavinaye {imasmi½ ca te dhammavinaye (sy±0), te bhikkhave bhikkh³ imasmi½ dhammavinaye (ka0)} vuddhi½ vir³¼hi½ vepulla½ ±pajjant²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``kuh± thaddh± lap± siŖg², unna¼± asam±hit±. na te dhamme vir³hanti, samm±sambuddhadesite.. ``nikkuh± nillap± dh²r±, atthaddh± susam±hit±. te ve dhamme vir³hanti, samm±sambuddhadesite''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. navama½. 10. nad²sotasutta½ 109. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``seyyath±pi , bhikkhave, puriso nadiy± sotena ovuyheyya piyar³pas±tar³pena. tamena½ cakkhum± puriso t²re µhito disv± eva½ vadeyya -- `kińc±pi kho tva½, ambho purisa, nadiy± sotena ovuyhasi piyar³pas±tar³pena, atthi cettha heµµh± rahado sa³mi s±vaµµo sagaho sarakkhaso ya½ tva½, ambho purisa, rahada½ p±puŗitv± maraŗa½ v± nigacchasi maraŗamatta½ v± dukkha'nti. atha kho so, bhikkhave, puriso tassa purisassa sadda½ sutv± hatthehi ca p±dehi ca paµisota½ v±yameyya. ``upam± kho me aya½, bhikkhave, kat± atthassa vińń±pan±ya. aya½ cettha {aya½ cevettha (sy±0)} attho -- `nadiy± soto'ti kho, bhikkhave, taŗh±yeta½ adhivacana½. ```piyar³pa½ s±tar³pa'nti kho, bhikkhave, channeta½ ajjhattik±na½ ±yatan±na½ adhivacana½. ```heµµh± rahado'ti kho, bhikkhave, pańcanna½ orambh±giy±na½ sa½yojan±na½ adhivacana½. ```³mibhaya'nti kho {sań²m²ti kho (bah³su)}, bhikkhave, kodhup±y±sasseta½ adhivacana½. ```±vaµµa'nti kho {s±vaµµoti kho (bah³su)}, bhikkhave, pańcanneta½ k±maguŗ±na½ adhivacana½. ```gaharakkhaso'ti kho {sagaho sarakkhasoti kho (bah³su)}, bhikkhave, m±tug±masseta½ adhivacana½. ```paµisoto'ti kho, bhikkhave, nekkhammasseta½ adhivacana½. ```hatthehi ca p±dehi ca v±y±mo'ti kho, bhikkhave, v²riy±rambhasseta½ adhivacana½. ```cakkhum± puriso t²re µhitoti kho, bhikkhave, tath±gatasseta½ adhivacana½ arahato samm±sambuddhass±''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sah±pi dukkhena jaheyya k±me, yogakkhema½ ±yati½ patthay±no. sammappaj±no suvimuttacitto, vimuttiy± phassaye tattha tatth. sa vedag³ v³sitabrahmacariyo, lokantag³ p±ragatoti vuccat²''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dasama½. 11. carasutta½ 110. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati k±mavitakko v± by±p±davitakko v± vihi½s±vitakko v±. tańce, bhikkhave, bhikkhu adhiv±seti nappajahati na vinodeti na byant²karoti {byantikaroti (s²0 p²0), byanta½ karoti (ka0)} anabh±va½ gameti. carampi, bhikkhave, bhikkhu eva½bh³to an±t±p² anott±p² {anottapp² (sabbattha) dukanip±te, aŖguttare 1.4.11 passitabba½} satata½ samita½ kus²to h²nav²riyoti vuccati. ``µhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati k±mavitakko v± by±p±davitakko v± vihi½s±vitakko v±. tańce, bhikkhave, bhikkhu adhiv±seti nappajahati na vinodeti na byant²karoti na anabh±va½ gameti. µhitopi, bhikkhave, bhikkhu eva½bh³to an±t±p² anott±p² satata½ samita½ kus²to h²nav²riyoti vuccati. ``nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati k±mavitakko v± by±p±davitakko v± vihi½s±vitakko v±. tańce, bhikkhave, bhikkhu adhiv±seti nappajahati na vinodeti na byant²karoti na anabh±va½ gameti. nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu eva½bh³to an±t±p² anott±p² satata½ samita½ kus²to h²nav²riyoti vuccati. ``say±nassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno j±garassa uppajjati k±mavitakko v± by±p±davitakko v± vihi½s±vitakko v±. tańce, bhikkhave, bhikkhu adhiv±seti nappajahati na vinodeti na byant²karoti na anabh±va½ gameti. say±nopi, bhikkhave, bhikkhu j±garo eva½bh³to an±t±p² anott±p² satata½ samita½ kus²to h²nav²riyoti vuccati. ``carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati k±mavitakko v± by±p±davitakko v± vihi½s±vitakko v±. tańce, bhikkhave, bhikkhu n±dhiv±seti pajahati vinodeti byant²karoti anabh±va½ gameti. carampi, bhikkhave, bhikkhu eva½bh³to ±t±p² ott±p² {ottapp² (sabbattha)} satata½ samita½ ±raddhav²riyo pahitattoti vuccati. ``µhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati k±mavitakko v± by±p±davitakko v± vihi½s±vitakko v±. tańce, bhikkhave, bhikkhu n±dhiv±seti pajahati vinodeti byant²karoti anabh±va½ gameti. µhitopi, bhikkhave, bhikkhu eva½bh³to ±t±p² ott±p² satata½ samita½ ±raddhav²riyo pahitattoti vuccati. ``nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno uppajjati k±mavitakko v± by±p±davitakko v± vihi½s±vitakko v±. tańce, bhikkhave, bhikkhu n±dhiv±seti pajahati vinodeti byant²karoti anabh±va½ gameti. nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu eva½bh³to ±t±p² ott±p² satata½ samita½ ±raddhav²riyo pahitattoti vuccati. ``say±nassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno j±garassa uppajjati k±mavitakko v± by±p±davitakko v± vihi½s±vitakko v±. tańce, bhikkhave, bhikkhu n±dhiv±seti pajahati vinodeti byant²karoti anabh±va½ gameti. say±nopi, bhikkhave, bhikkhu j±garo eva½bh³to ±t±p² ott±p² satata½ samita½ ±raddhav²riyo pahitattoti vuccat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``cara½ v± yadi v± tiµµha½, nisinno uda v± saya½. yo vitakka½ vitakketi, p±paka½ gehanissita½.. ``kummagga½ paµipanno {kummaggappaµipanno (a0 ni0 4.11)} so, mohaneyyesu mucchito. abhabbo t±diso bhikkhu, phuµµhu½ sambodhimuttama½.. ``yo ca cara½ v± tiµµha½ v± {yo cara½ v± yadi v± tiµµha½ (sy±0), yo cara½ v±tha tiµµha½ v± (s²0 ka0)}, nisinno uda v± saya½. vitakka½ samayitv±na, vitakk³pasame rato. bhabbo so t±diso bhikkhu, phuµµhu½ sambodhimuttama''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. ek±dasama½. 12. sampannas²lasutta½ 111. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``sampannas²l±, bhikkhave, viharatha {hotha (sy±0)} sampannap±timokkh±; p±timokkhasa½varasa½vut± viharatha ±c±ragocarasampann± aŗumattesu vajjesu bhayadass±vino; sam±d±ya sikkhatha sikkh±padesu. ``sampannas²l±na½ vo, bhikkhave, viharata½ {bhavata½ (sy±0)} sampannap±timokkh±na½ p±timokkhasa½varasa½vut±na½ viharata½ ±c±ragocarasampann±na½ aŗumattesu vajjesu bhayadass±v²na½ sam±d±ya sikkhata½ sikkh±padesu kimassa uttari karaŗ²ya½ {kimassa bhikkhave uttari karaŗ²ya½ (sabbattha)}? ``carato cepi, bhikkhave, bhikkhuno {abhijjh± by±p±do vigato (a0 ni0 4.12) aµµhakath±ya sameti} bhijjh± vigat± {abhijjh± by±p±do vigato (a0 ni0 4.12) aµakath±ya sameti} hoti, by±p±do vigato hoti {thinamiddha½ uddhaccakukkucca½ vicikicch± (a0 ni0 4.12)}, thinamiddha½ vigata½ hoti, uddhaccakukkucca½ vigata½ hoti, vicikicch± {thinamiddha½ uddhaccakukkucca½ vicikicc± (a0 ni0 4.12)} pah²n± hoti, ±raddha½ hoti v²riya½ asall²na½, upaµµhit± sati asammuµµh± {appamuµµh± (sy±0)}, passaddho k±yo as±raddho, sam±hita½ citta½ ekagga½ . carampi, bhikkhave, bhikkhu eva½bh³to ±t±p² ott±p² satata½ samita½ ±raddhav²riyo pahitattoti vuccati. ``µhitassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno abhijjh± vigat± hoti by±p±do...pe0... thinamiddha½... uddhaccakukkucca½... vicikicch± pah²n± hoti, ±raddha½ hoti v²riya½ asall²na½ , upaµµhit± sati asammuµµh±, passaddho k±yo as±raddho, sam±hita½ citta½ ekagga½. µhitopi, bhikkhave, bhikkhu eva½bh³to ±t±p² ott±p² satata½ samita½ ±raddhav²riyo pahitattoti vuccati. ``nisinnassa cepi, bhikkhave, bhikkhuno abhijjh± vigat± hoti, by±p±do...pe0... thinamiddha½... uddhaccakukkucca½... vicikicch± pah²n± hoti, ±raddha½ hoti v²riya½ asall²na½, upaµµhit± sati asammuµµh±, passaddho k±yo as±raddho, sam±hita½ citta½ ekagga½. nisinnopi, bhikkhave, bhikkhu eva½bh³to ±t±p² ott±p² satata½ samita½ ±raddhav²riyo pahitattoti vuccati. ``say±nassa cepi , bhikkhave, bhikkhuno j±garassa abhijjh± vigat± hoti by±p±do...pe0... thinamiddha½... uddhaccakukkucca½... vicikicch± pah²n± hoti, ±raddha½ hoti v²riya½ asall²na½, upaµµhit± sati asammuµµh±, passaddho k±yo as±raddho, sam±hita½ citta½ ekagga½. say±nopi, bhikkhave, bhikkhu j±garo eva½bh³to ±t±p² ott±p² satata½ samita½ ±raddhav²riyo pahitattoti vuccat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``yata½ care yata½ tiµµhe, yata½ acche yata½ saye. yata½ samińjaye {samińjaye (s²0 sy±0)} bhikkhu, yatamena½ pas±raye.. ``uddha½ tiriya½ ap±c²na½, y±vat± jagato gati. samavekkhit± ca dhamm±na½, khandh±na½ udayabbaya½.. ``eva½ vih±rim±t±pi½, santavuttimanuddhata½. cetosamathas±m²ci½, sikkham±na½ sad± sata½. satata½ pahitattoti, ±hu bhikkhu½ tath±vidha''nti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. dv±dasama½. 13. lokasutta½ 112. vuttańheta½ bhagavat±, vuttamarahat±ti me suta½ -- ``loko, bhikkhave, tath±gatena abhisambuddho: lokasm± tath±gato visa½yutto. lokasamudayo, bhikkhave, tath±gatena abhisambuddho : lokasamudayo tath±gatassa pah²no. lokanirodho, bhikkhave, tath±gatena abhisambuddho: lokanirodho tath±gatassa sacchikato. lokanirodhag±min² paµipad±, bhikkhave, tath±gatena abhisambuddh±: lokanirodhag±min² paµipad± tath±gatassa bh±vit±. ``ya½, bhikkhave, sadevakassa lokassa sam±rakassa sabrahmakassa sassamaŗabr±hmaŗiy± paj±ya sadevamanuss±ya diµµha½ suta½ muta½ vińń±ta½ patta½ pariyesita½ anuvicarita½ manas± yasm± ta½ tath±gatena abhisambuddha½, tasm± tath±gatoti vuccati. ``yańca, bhikkhave, ratti½ tath±gato anuttara½ samm±sambodhi½ abhisambujjhati, yańca ratti½ anup±dises±ya nibb±nadh±tuy± parinibb±yati, ya½ etasmi½ antare bh±sati lapati niddisati, sabba½ ta½ tatheva hoti no ańńath±, tasm± tath±gatoti vuccati. ``yath±v±d², bhikkhave, tath±gato tath±k±r², yath±k±r² tath±v±d², iti yath±v±d² tath±k±r² yath±k±r² tath±v±d², tasm± tath±gatoti vuccati. ``sadevake, bhikkhave, loke sam±rake sabrahmake sassamaŗabr±hmaŗiy± paj±ya sadevamanuss±ya tath±gato abhibh³ anabhibh³to ańńadatthudaso vasavatt², tasm± tath±gatoti vuccat²''ti. etamattha½ bhagav± avoca. tattheta½ iti vuccati -- ``sabbaloka½ {sabba½ loka½ (a0 ni0 4.23)} abhińń±ya, sabbaloke yath±tatha½. sabbalokavisa½yutto, sabbaloke an³payo {anusayo (s²0), anupayo (sy±0)}.. ``sa ve {sabbe (sabbattha) a0 ni0 4.23 passitabba½} sabb±bhibh³ dh²ro, sabbaganthappamocano. phuµµh±ssa param± santi, nibb±na½ akutobhaya½.. ``esa kh²ŗ±savo buddho, an²gho chinnasa½sayo. sabbakammakkhaya½ patto, vimutto upadhisaŖkhaye.. ``esa so bhagav± buddho, esa s²ho anuttaro. sadevakassa lokassa, brahmacakka½ pavattayi.. ``iti dev± manuss± ca, ye buddha½ saraŗa½ gat±. saŖgamma ta½ namassanti, mahanta½ v²tas±rada½.. ``danto damayata½ seµµho, santo samayata½ isi. mutto mocayata½ aggo, tiŗŗo t±rayata½ varo.. ``iti heta½ namassanti, mahanta½ v²tas±rada½. sadevakasmi½ lokasmi½, natthi te paµipuggalo''ti.. ayampi attho vutto bhagavat±, iti me sutanti. terasama½. catukkanip±to niµµhito. tassudd±na½ -- br±hmaŗasulabh± {br±hmaŗacatt±ri (sabbattha)} j±na½, samaŗas²l± taŗh± brahm±. bahuk±r± kuhapuris± {kuhan± (sy±0)}, cara sampanna lokena teras±ti.. suttasaŖgaho -- sattavisekanip±ta½, dukka½ b±v²sasuttasaŖgahita½. samapańń±samathatika½, terasa catukkańca iti yamida½.. dvidasuttarasuttasate, saŖg±yitv± sam±dahi½su pur±. arahanto ciraµµhitiy±, tam±hu n±mena itivuttanti.. itivuttakap±¼i niµµhit±.